Thổ Nhĩ Kỳ đang vươn lên dẫn đầu một sáng kiến an ninh đa quốc gia do NATO hậu thuẫn nhằm hỗ trợ Ukraine và tăng cường ảnh hưởng của phương Tây ở Biển Đen.
Đây được xem là một bước ngoặt đáng kể so với chính sách lâu nay của Ankara, vốn hạn chế sự can thiệp quân sự của nước ngoài vào khu vực nhạy cảm về chiến lược này.
Theo bức thư gần đây của Bộ trưởng Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ Yaşar Güler, mà Nordic Monitor được tiếp cận bản sao, quốc gia liên lục địa Á-Âu này đang đóng vai trò hàng đầu trong khuôn khổ đa quốc gia được gọi là "Liên minh những người sẵn sàng".
Liên minh gồm 33 quốc gia này đang chuẩn bị các thỏa thuận an ninh cho một giải pháp hậu chiến tiềm năng giữa Nga và Ukraine.
Là một phần của sáng kiến này, Ankara đã thành lập Bộ Tư lệnh Thành phần Hàng hải (MCC) tại Beykoz, Istanbul, nhìn ra eo biển Bosphorus. Cơ cấu này sẽ chịu trách nhiệm duy trì ổn định và an ninh hàng hải tại Biển Đen, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt Công ước Montreux 1936.
Một tàu chiến di chuyển qua eo biển Bosphorus, trên đường đến Biển Đen, ngày 16/2/2022 - chỉ vài ngày trước khi Nga mở chiến dịch quân sự ở Ukraine. Ảnh: Getty
Công ước Montreux từ lâu là nền tảng chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ, cho phép Ankara kiểm soát việc tàu chiến của các cường quốc đi vào Biển Đen, đồng thời duy trì sự cân bằng mong manh giữa Nga và phương Tây.
Trong nhiều thập kỷ, Thổ Nhĩ Kỳ dựa vào công ước này để tránh biến khu vực trở thành mặt trận đối đầu trực tiếp giữa NATO và Moscow.
Tuy nhiên, cuộc chiến của Nga tại Ukraine đã thay đổi cục diện. Theo bức thư của Bộ trưởng Güler, các cuộc thảo luận lập kế hoạch đã diễn ra tại Ankara vào ngày 15-16/5/2025. Các nước tham gia thống nhất Thổ Nhĩ Kỳ dẫn dắt khía cạnh hải quân.
Đến tháng 8/2025, Thổ Nhĩ Kỳ đã thành lập đội ngũ cốt lõi MCC, với đại diện từ 14 quốc gia đã bày tỏ ý định tham gia. Nhưng hoạt động hải quân thực tế chỉ giới hạn ở các nước ven Biển Đen như Thổ Nhĩ Kỳ, Romania và Bulgaria.
Sáng kiến này khác biệt rõ rệt so với lập trường trước đây của Thổ Nhĩ Kỳ. Ankara từng phản đối việc thành lập bộ chỉ huy NATO thường trực chuyên trách Biển Đen, chỉ chấp nhận chia sẻ tình báo qua Bộ Chỉ huy Hải quân NATO (MARCOM) tại Northwood, Anh.
Lần này, dù chính thức khẳng định cơ cấu mới nằm dưới quyền chỉ huy quốc gia và không phải là căn cứ NATO, nhiều chi tiết cho thấy mức độ phối hợp với NATO cao hơn bao giờ hết.
Các quan chức Pháp và Anh đã thăm trụ sở MCC tại Beykoz, và các vấn đề liên quan đến Bộ Chỉ huy Tác chiến (OPCOM), Bộ Chỉ huy Kiểm soát Tác chiến (OPCON), Khu vực Trách nhiệm và Điều khoản Tham chiếu (ToR) đã được thảo luận.
Động thái này khiến phe đối lập Thổ Nhĩ Kỳ lo ngại. Họ đặt câu hỏi liệu cấu trúc chỉ huy mới này có thể làm suy yếu chính sách lâu dài của Thổ Nhĩ Kỳ trong việc cân bằng quan hệ giữa Nga và phương Tây hay không, đặc biệt khi Ankara vẫn duy trì quan hệ kinh tế - năng lượng chặt chẽ với Moscow.
Nhiều nhà quan sát dự đoán khi MCC hoạt động đầy đủ, nó sẽ được tích hợp vào khung chỉ huy NATO rộng lớn hơn. Đồng thời, Thổ Nhĩ Kỳ cũng thúc đẩy Quân đoàn Đa quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ (MNC-TUR) tại Adana, cho thấy xu hướng mở rộng hợp tác quân sự với NATO.
Tổng thống Recep Tayyip Erdogan và chính phủ của ông nhấn mạnh rằng các dự án nhằm tăng cường an ninh tập thể, đồng thời giữ nguyên quyền kiểm soát chủ quyền.
Chiến lược mới cũng phản ánh sự điều chỉnh linh hoạt của Thổ Nhĩ Kỳ trước bối cảnh địa chính trị thay đổi.
Là thành viên NATO nhưng duy trì quan hệ thực dụng với Nga, Ankara đang tìm cách khẳng định vai trò trung tâm trong an ninh Biển Đen trong bối cảnh mới, đồng thời hỗ trợ Ukraine mà không trực tiếp xung đột với Moscow.
Việc dẫn dắt Bộ Tư lệnh Thành phần Hàng hải tại Istanbul không chỉ nâng cao vị thế của Thổ Nhĩ Kỳ trong liên minh mà còn có thể định hình lại cán cân quyền lực tại khu vực chiến lược quan trọng này.
Minh Đức (Theo Nordic Monitor, Middle East Eye)
