Nhân vật bé thơ đã vượt lên số phận từ bài báo Tuổi Trẻ
Có duyên lắm mới gặp được nhau
Hôm 13-6, cô sinh viên Trường đại học Thể dục thể thao Đà Nẵng Nguyễn Ngọc Bảo Trâm - nhân vật trong bài viết "Sự thật mẹ không sinh ra con nhưng cả đời này mẹ yêu thương con" - gọi điện: "Chú cho cháu mượn 1 triệu, chỗ trọ cũ cháu xa trường mà mưa dột miết".
Tôi gửi cho Trâm mà lòng rất vui khi cô gái luôn xem mình là chỗ dựa, thay vì một mối quan hệ hời hợt. Vui hơn nữa khi Trâm bảo rằng hè này sẽ ở lại Đà Nẵng làm thêm, khi có tiền sẽ trả lại. "Ý chí, nghị lực và sống trách nhiệm", những điều tôi luôn căn dặn mỗi khi chú cháu nói chuyện.
Tôi biết chuyện đời Trâm từ anh Hàng Chức Nguyên, một cây bút của Tuổi Trẻ được nhiều người yêu mến. Và có những câu chuyện cảm động ở Quảng Ngãi anh đều gọi cho tôi. Trâm cũng là một câu chuyện như thế.
Bài báo đăng, Trâm nhận học bổng, bắt đầu hành trình giảng đường. Tôi vẫn luôn nói cô gái có cuộc đời bất hạnh rằng: "Có bất kỳ khó khăn gì hãy gọi cho chú. Đừng bao giờ chọn bỏ học khi khó khăn". Sau mỗi bài viết về phận đời, việc chúng ta bên cạnh nhân vật sẽ ít nhiều tạo chỗ dựa tinh thần để "chuyến tàu cuộc đời" của họ về đích.
Thú thật đến giờ tôi cũng không nhớ mình đã viết bao nhiêu câu chuyện nhân ái trên báo Tuổi Trẻ. Năm 2022, tôi đang ở Quảng Trị thì biết cầu phao Triệu Độ nghĩa tình được cho vận hành trở lại. Đất lạ, tôi chỉ đến viết câu chuyện này. Nhưng khi đến nơi, nghe giọng Quảng, mấy ông chú hỏi thăm, tôi nói là phóng viên Trần Mai thường trú báo Tuổi Trẻ ở Quảng Ngãi.
Thế là một ông chú trong nhóm xây cầu nói "Cháu là đứa viết bài "Nghìn ngày cứu con" phải không?". Rồi ông chú nói về việc đưa bài báo đó cho các con đọc để hiểu được tình thương bao la của cha mẹ.
Từ đây ông chú mới giới thiệu: "Có một gia đình cả bầy con mù mà mấy đứa học giỏi lắm". Thế là ông dẫn đến nhà luôn. Nhìn đại gia đình ấy tôi sững sở bởi tất cả đều khiếm thị.
Đi một được hai, tôi viết bài "Cha mẹ gần 90 tuổi mắt vẫn sáng, 4 người con đều bị mù từ tuổi đôi mươi". Và trong chính ngôi nhà ấy, tôi viết thêm bài "Mỗi lần mẹ chở xe ve chai về trước ngõ, lòng tôi đau lắm" kể về nghị lực của tân sinh viên Hồ Thị Phương Nha.
Tôi vẫn nhớ như in cuộc gọi sau đó, ông Hồ Dần (cha Nha) bảo: "Cảm ơn chú Mai, con bé Nha có tiền đi học rồi".
Hai năm sau, "ông mù Dần" lại gọi khi con gái thứ hai Hồ Thị Quỳnh Như đậu đại học. Tôi lại từ Quảng Ngãi ra Quảng Trị viết bài "Con gái thứ hai vào đại học, người cha mù gọi điện xin học bổng cho con".
Chẳng biết may mắn thế nào, Quỳnh Như lại được nhận học bổng Tiếp sức đến trường và được nhà hảo tâm giúp, rồi các em Như cũng được giúp. Trong lòng tôi, gia đình ông Dần là một phần cuộc đời.
Bé Kỳ Tích đã lớn lên xinh xắn bên ông ngoại - Ảnh: TRẦN MAI
Nhờ làm báo mới giúp được nhiều người
Sinh ra trong một gia đình nghèo khó, để có tiền học đại học, anh em tôi phải cật lực làm thêm đủ thứ việc. Có lẽ vì điều ấy mà thấy ai khó, tôi luôn tìm cách giúp.
Nhưng tôi sẽ chẳng giúp được ai nếu không làm ở Tuổi Trẻ hoặc không giúp được nhiều như vậy. Tôi nhớ hơn chục năm trước, khi vào nhà em Lê Thanh Truyền. Ngủ qua đêm nơi hiên nhà, nghe Truyền kể về cuộc đời mình, đêm tối ấy thật sự cảm xúc.
Giờ Truyền đã là bác sĩ làm việc tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, chúng tôi vẫn giữ liên lạc với nhau. Thỉnh thoảng vẫn nhắc về những tháng ngày trước đây và cả cuộc sống lúc này.
Nhiều khi đọc lại bài viết của mình, dù sau nhiều năm viết, tôi vẫn rưng rưng. Chẳng hiểu được lúc đó chữ nghĩa đâu mà viết được như vậy. Nhưng khi đến nhà nhân vật, tôi vẫn giữ ba thói quen cốt lõi, đó là "quan sát, quan sát và quan sát".
Tôi quan sát không gian, thời gian, từng góc nhà, ánh mắt, đôi tay, cách nhân vật kể... Tôi nghĩ, có lẽ quan sát bằng tất cả giác quan và quá khứ cực khổ hồi niên thiếu giúp tôi viết dễ dàng. Thường viết những câu chuyện cảm động, tôi viết bằng cảm xúc của mạch chuyện nghe, thấy được.
Có những câu chuyện cần một ngày, có chuyện cần một tháng, có những chuyện cần cả năm "nuôi đề tài", thậm chí dài hơn. Bài viết "Cô bé có 24 cha mẹ yêu thương", tôi gần một năm đi tới đi lui khoa hồi sức tích cực Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ngãi.
Lúc thì thăm cháu, lúc mua ít quần áo... Thú thật, tôi mất thời gian lâu vậy chỉ là để xem các bác sĩ có bền bỉ yêu thương không. Khi thấy tình yêu thương đủ lớn, tôi đến phỏng vấn nhưng thực chất là để chụp vài cái hình. Còn chuyện thì đã "thuộc lòng" vào trái tim rồi.
Hay bài viết "Vượt qua cái chết, Kỳ Tích ra đời", năm đó mẹ tôi ung thư, điều trị ở Bệnh viện Đà Nẵng thì tôi biết đến người mẹ Tú Cẩm nằm chung phòng. Hết ngày này qua ngày nọ dõi theo nghị lực kiên cường, không uống thuốc trị bệnh để con chào đời và bài viết được thực hiện khi cháu bé được sinh ra.
Nay bé Kỳ Tích yêu thương đã bước vào lớp 2. Bảy năm qua, không có lúc nào cô bé gặp khó mà chúng tôi không xuất hiện. Chắc rồi, chúng tôi sẽ còn theo Kỳ Tích cho đến khi con bé học xong đại học.
Mới đây nhất là một tuần trước, ghé nhà thăm, ông ngoại đi làm, Kỳ Tích ngồi trước nhà chơi với lũ gà con. Thấy tôi đến, con bé lao ra "Bác Ninh, bác Ninh". Rồi con bé kể chuyện đi học, chuyện mới nằm viện về vì căn bệnh viêm tụy mãi chưa dứt.
Hay như bài viết "Cô bé Thục Phi kiên cường ngày nào đã vào đại học", tôi đã theo nhân vật tận chín năm. Khởi đầu từ lúc Thục Phi bị cha mẹ nuôi bạo hành. Vụ việc chấn động, sau sự vụ ấy tôi lại dõi theo cháu khi vào Trung tâm Bảo trợ xã hội tỉnh Quảng Ngãi.
Rồi khi Thục Phi vào đại học, tôi viết bài về cô bé nhỏ ngày nào, không nghĩ thời gian lại trôi nhanh đến vậy. Cho đến giờ Thục Phi đã học xong đại học, tôi vẫn dặn "Khi nào con cảm thấy buồn, hãy về nhà chú Ninh ở. Chú luôn để một phòng cho con".
Hay Lê Thảo Duyên, nhân vật trong bài viết "Cuộc đời đau như phim, nhân vật chính hôm nay trúng tuyển ba trường đại học". Có lẽ Duyên cũng không biết chúng tôi đã hỗ trợ vật chất thông qua nhiều kênh cho Duyên từ khi cô trở lại học cấp III.
Duyên giờ như đứa em, có những điều không hài lòng về con bé tôi vẫn la dạy như thường. May sao từ trước giờ những "nhân vật" vẫn thương tôi, chẳng thấy ai giận vì bị tôi nghiêm. Có lẽ ai cũng thấu cảm tình thương.
Lúc vào nghề báo, chúng tôi không chọn viết những chuyện cảm xúc. Mọi thứ đến bằng sự tự nhiên, bằng chính sự thấu cảm và muốn đồng hành cùng họ - những người khốn khó. Chắc rồi chúng tôi sẽ còn tiếp tục những câu chuyện này, nếu còn tiếp tục viết báo.
Bởi xung quanh vẫn còn những anh chị hảo tâm thường "alo em, có hoàn cảnh này tội lắm" và chúng tôi lại lên đường. Đôi khi chẳng phải vì mục đích viết bài. Chỉ là đến coi thử cuộc sống của một người xa lạ "tội lắm" đang như thế nào rồi cảm xúc chảy ra từ trái tim.
Tết nào nhân vật cũng kéo nhau đến nhà. Có người giờ cuộc sống ổn, có người giờ vẫn còn vất vả, có người thành đạt ngoài mong đợi. Nhưng có lẽ những cuộc gặp ấy lại tiếp thêm động lực cho chúng tôi trên hành trình làm báo viết cho dân mình...
________________________________________________________
Kỳ tới: Cơn hồng thủy và cuộc giải thoát bằng trực thăng
