Đặc sản lươn đồng làng Phan Thanh, xã Hợp Minh, tỉnh Nghệ An lâu nay đã nổi tiếng gần xa với hương vị thơm ngon, đậm đà, bổ dưỡng, được khách hàng trong nước ưa chuộng và hết lời ca ngợi. Trước đây, Phan Thanh là một làng quê thuần nông, người dân tranh thủ lúc nông nhàn đi thả trúm, bắt lươn cải thiện bữa ăn. Những năm gần đây, nhận thấy nhu cầu tiêu thụ lươn sạch, lươn sơ chế sẵn tăng cao, người dân trong làng đã chuyển hướng. Họ đầu tư máy móc, người dân chuyển sang sơ chế, chế biến sâu, tạo nên một chuỗi giá trị khép kín.
Năm 2022, Phan Thanh được nhà nước công nhận là làng nghề chế biến lươn. Đây không chỉ là một danh hiệu, mà là cột mốc đánh dấu sự chuyên nghiệp hóa của một nghề thủ công của làng. Danh tiếng của làng nghề càng được vang xa hơn nữa khi "Tri thức về chế biến món ăn từ lươn ở Nghệ An" được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào đầu tháng 1/2026. Vì vậy, sản phẩm làng Phan Thanh càng được thị trường ưa chuộng, lượng đơn hàng tăng mạnh. Đặc biệt, thời điểm giáp Tết, người dân nơi đây tranh thủ làm ngày, làm đêm để kịp giao cho khách hàng.
Theo người dân nơi đây, nghề chế biến lươn làm quanh năm nhưng dịp Tết là vụ lớn nhất trong năm. "Dịp cận Tết, tôi phải thuê thêm 10-15 lao động thời vụ để làm kịp giao cho khách. Mỗi ngày, cơ sở thu mua khoảng 300 - 400kg lươn sống để chế biến. Sản phẩm được đi tiêu thụ khắc các tỉnh thành trên cả nước", anh Nguyễn Minh Thao, SN 1992, trú tại làng Phan Thanh cho biết.
Công việc chế biến lươn trải qua nhiều khâu từ: sơ chế, ướp gia vị, chế biến, đóng gói cho đến giao dịch, vận chuyển. Lươn sau khi được rửa sạch sẽ được cắt bỏ đầu, đuôi, loại bỏ ruột. Tiếp đó, những người thợ sẽ chuyển sang công đoạn gỡ xương. Và công đoạn cuối cùng là ướp lươn với nghệ tươi cùng một số gia vị đặc trưng.
Lươn cuộn thịt được xem là sản phẩm chạy nhất vào mỗi dịp Tết đến. Nguyên liệu của lươn cuộn gồm: thịt heo nạc được băm nhuyễn, trộn đều với gia vị để làm nhân, sau đó cuộn cùng lươn, buộc chặt bằng hành lá. Mỗi khay có từ 18 - 20 cuộn lươn, được xếp và đưa vào tủ cấp đông từ 2 - 3 tiếng trước khi xuất bán. Đây là sản phẩm khách hàng ưa chuộng để về ăn Tết và làm quà biếu”, bà Nguyễn Thị Mai, trú tại làng Phan Thanh cho biết.
Gia vị sử dụng trong chế biến món lươn Nghệ An thường là những nguyên liệu truyền thống gắn bó với đời sống người dân như: nghệ, hành, ớt, tiêu, mẻ… Trong đó, nghệ không chỉ tạo màu sắc hấp dẫn mà còn góp phần làm dậy mùi, cân bằng hương vị; ớt và tiêu mang đến vị cay nồng đặc trưng – một dấu ấn rõ nét của ẩm thực xứ Nghệ.
Lươn cuộn được buộc chặt bằng hành lá, cho vào vào khay xốp và để trong tủ cấp đông từ 2 đến 3 tiếng. Khi khách hàng mua về, chỉ cần nấu chín trong khoảng 20 - 30 phút là có thể thưởng thức món ăn thơm ngon, hấp dẫn.
Sau khi chế biến, lươn được đưa vào các kho đông lạnh trước khi đóng gói gửi đi khắp mọi miền cho khách hàng.
Sản phẩm lươn Phan Thanh có mặt khắp mọi miền đất nước và xuất khẩu sang các nước như: Trung Quốc, Thailand, Singapore và một số nước châu Âu.
Bà Nguyễn Phương Thảo, Chủ tịch UBND xã Hợp Minh, cho biết, sản phẩm lươn Phan Thanh hiện được tiêu thụ rộng khắp cả nước và xuất khẩu phục vụ người Việt xa quê. Việc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mở ra nhiều cơ hội để làng nghề mở rộng quy mô, phát triển bền vững. Nghề chế biến lươn giữ sinh kế bền vững và góp phần nâng cao đời sống cho người dân địa phương.
Hà Hằng - Hà Đan
