Sáng 12/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Quy định về trách nhiệm bồi thường khi vi phạm cung cấp thông tin
Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thuý (đoàn Tây Ninh) chỉ ra thời gian qua vẫn có trường hợp cá nhân, tổ chức, cơ quan lạm dụng việc bảo vệ bí mật nhà nước, lạm dụng thông tin nội bộ làm cái cớ để hạn chế quyền tiếp cận thông tin của công dân; làm giảm tính công khai, minh bạch, quyền dân chủ và giám sát của nhân dân, đồng thời né tránh trách nhiệm giải trình.
Từ đó, đại biểu cho rằng cần thu hẹp phạm vi thông tin mật. Đối với văn bản thuộc bí mật nhà nước, thay vì từ chối tiếp cận toàn bộ, cần xem xét tách phần nội dung có thể công khai, không gây hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc, để cung cấp cho công dân, phù hợp với quy định của Luật Bảo vệ bí mật nhà nước.
Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thuý (Ảnh: Media Quốc hội).
Ngoài ra, thực tế còn tình trạng "công khai để báo cáo, không phải để sử dụng"; công khai mang tính hình thức, nội dung chưa đầy đủ, không kịp thời, khó hiểu; định dạng dữ liệu chưa thân thiện, khó khai thác, tải về, gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp.
Do đó, đại biểu đề nghị sửa nguyên tắc tiếp cận thông tin theo hướng: thông tin phải được cung cấp chính xác, đầy đủ, kịp thời, dễ sử dụng. Thông tin công khai trên môi trường điện tử phải bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật về dữ liệu mở.
Đối với văn bản pháp lý hoặc chuyên ngành phức tạp, cơ quan nhà nước cần cung cấp bản tóm tắt ngắn gọn bằng ngôn ngữ phổ thông, giúp người dân ở các trình độ khác nhau nắm được nội dung cốt lõi, qua đó phát huy quyền "dân biết, dân bàn, dân làm, dân giám sát".
Tại quy định về xử lý thông tin công khai không chính xác, bà Thuý đề nghị bổ sung quy định xử lý trường hợp thông tin công khai không đầy đủ. Bởi công khai không chỉ đúng mà còn phải đủ; thiếu thông tin cũng là một hình thức làm sai lệch thông tin đối với người tiếp nhận.
ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) cho rằng quy định về xử lý vi phạm như dự thảo luật chưa đủ tính răn đe, đề nghị bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi có hành vi vi phạm trong cung cấp thông tin, tương tự quy định của luật hiện hành.
Thông tin công khai phải dễ tìm kiếm
Tham gia góp ý kiến, quan tâm tới quy định về các trường hợp thông tin công dân không được tiếp cận, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Tp.Hải Phòng) cho rằng đây là điều khoản rất quan trọng, vì liên quan trực tiếp đến ranh giới giữa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và việc hạn chế quyền.
Dự thảo quy định: Trường hợp pháp luật chưa quy định, căn cứ vào điều kiện thực tiễn, người đứng đầu cơ quan, đơn vị có trách nhiệm xem xét, quyết định việc cung cấp thông tin.
Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn nếu luật chưa quy định mà lại giao cho người đứng đầu cơ quan xem xét, quyết định thì rất dễ dẫn đến tình trạng cơ quan vừa nắm giữ thông tin, vừa tự đánh giá, vừa tự quyết định có cung cấp hay không.
Đại biểu đề nghị rà soát theo hướng thu hẹp tối đa không gian quyết định mang tính chủ quan của cơ quan có thông tin; trường hợp cần thiết thì phải có tiêu chí rõ hơn, cơ chế kiểm soát chặt hơn.
ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (Ảnh: Media Quốc hội).
Đối với "thông tin thuộc bí mật công tác do cơ quan, đơn vị xác định theo quy định của pháp luật", theo đại biểu, khái niệm "bí mật công tác" hiện chưa thật rõ, chưa được quy định trong hệ thống pháp luật, rất dễ trở thành "vùng xám" để mở rộng diện thông tin không cung cấp.
Do đó, bà đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục làm rõ, hoặc rà soát để tránh chồng lấn, trùng lặp, thậm chí mở rộng quá mức so với hệ thống pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.
Về chất lượng thông tin công khai, cũng như đại biểu Thanh Thuý, bà Nga cho rằng có tình trạng thông tin được đăng tải nhưng ở dạng khó tra cứu, khó trích xuất, khó tái sử dụng; có công khai nhưng hiệu quả tiếp cận rất thấp.
Vì vậy, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng gắn yêu cầu công khai với yêu cầu về chất lượng dữ liệu, nhất là trong môi trường số; cần hướng đến thông tin công khai phải dễ tìm kiếm, dễ truy cập, dễ khai thác, chứ không chỉ dừng ở việc "có đăng tải".
