Đê biển Tây chờ được cứu

Nhiều đoạn đê biển Tây ở Cà Mau có sóng đánh trực tiếp vào chân đê - Ảnh: THANH HUY

Đê biển Tây ở An Giang dài 200km từ Hà Tiên chạy dài đến Cà Mau được ví như "bức tường thành kiên cố" để chống xâm thực, xói mòn đất, sạt lở, đảm bảo đời sống cho hàng ngàn người dân ở vùng ven biển.

Cứ hạn mặn, dân ven biển An Giang, Cà Mau lại khổ

Nhưng trong mùa hạn mặn khốc liệt 2026, nhắc về đê biển trên, nhiều người dân đã lắc đầu ngao ngán. Ông Nguyễn Văn Bờ - người dân sống ở ấp Mương Đào A (xã Vân Khánh, tỉnh An Giang) - cho biết: "Đê biển Tây ở khúc này có đoạn bị bể đứt hết rồi. Cống ngăn mặn được đầu tư hoành tráng nhưng chưa có điện để vận hành".

Ông Bờ kể cách đây 4 năm, khi đê biển Tây (đoạn qua xã Vân Khánh) chưa bị sạt lở bể đứt từng đoạn, ông và người dân địa phương rất yên tâm làm một vụ lúa và một vụ nuôi tôm sú kết hợp thả cua biển xen canh trên đồng ruộng.

Lúa làm lúc nào cũng đạt năng suất ổn định nên gia đình ông Bờ không lo cái ăn. Vụ tôm thả nuôi xen cua biển rất hiệu quả nên cuộc sống dư giả. Năm 2026 này hạn mặn khốc liệt, nắng gắt nên mặn xâm nhập sâu. Do đó 20 công đất của gia đình ông Bờ nuôi tôm, cua biển chậm lớn, thất thoát và không hiệu quả.

"Đê bị bể khoảng 500m, cống không đóng được, 20 công đất của tôi thì để đó. Nắng gắt kiểu này, nồng độ mặn trong vuông tôm của gia đình tôi mấy ngày qua ở mức 20 - 30‰ nên tôm lớn hông nổi. Tôi không hiểu sao có kè chắn sóng mà đê biển Tây vẫn bể?", ông Bờ than.

Dù mấy ngày qua ở vùng miệt thứ An Biên, An Minh và xã Vân Khánh có mưa trái mùa xuất hiện nhưng không đủ để làm giải tỏa được cơn nóng và xâm nhập mặn.

Nước trong các con kênh, người dân địa phương có lúc đo độ mặn đạt 40‰ cao vượt ngưỡng. Đặc biệt những lúc thủy triều rút, các con kênh nội đồng ở khu vực ấp Mương Đào A xuống nhanh và lòi bùn non hai bên bờ.

"Bây giờ muốn vận hành cống phải dùng máy phát điện, chi phí đội lên rất cao. Địa phương đầu tư hệ thống điện để vận hành thì bị vướng một đoạn chưa làm xong", ông Phan Trọng Thu, người dân ở xã Vân Khánh, buồn nói.

Tại Cà Mau, nhiều hộ dân ở xã U Minh vẫn ngày ngày đối mặt với gió giật, sóng lớn và nỗi lo mất đất, mất nhà. Dù đã có những công trình kè gia cố, nhiều đoạn đê vẫn "mong manh" trước thiên tai, đặc biệt khi mùa mưa bão cận kề.

Cống ngăn mặn ven biển ở xã Vân Khánh được đầu tư bài bản nhưng đến nay vẫn không có điện để vận hành - Ảnh: CHÍ CÔNG

Vì sao đê biển Tây sửa hoài không xong?

UBND xã Vân Khánh xác nhận đoạn đê quốc phòng khu vực Kim Qui B (ấp Kim Qui B) bị sạt lở, bể đứt khoảng 500m, đe dọa trực tiếp đến người dân nuôi tôm ở địa phương. Đê bị bể còn làm ảnh hưởng đến sản xuất kinh doanh, lưu thông hàng hóa của người dân.

"Do chịu sự tác động của biến đổi khí hậu, mưa bão và sóng đánh nhiều, dòng chảy thay đổi nên đê biển bị ảnh hưởng, sạt lở nghiêm trọng.

Còn hai cống ven biển ở địa phương chưa vận hành được vì chưa có điện. Xã đã có báo cáo, có tờ trình kiến nghị cấp thẩm quyền vào cuộc sửa chữa để người dân yên tâm sản xuất", ông Phan Hữu Phước, Trưởng Phòng Kinh tế xã Vân Khánh, nói.

Chi Cục Thủy lợi tỉnh An Giang cho biết đoạn đê biển từ Kim Qui B đến Mương Đào (xã Vân Khánh) được đắp bằng đất, dài khoảng 5km. Do diện tích rừng ven biển bị sạt lở nghiêm trọng nên một số đoạn đê trên bị mất đất, gãy đứt ngang.

Dù có khắc phục, có rọ đá gia cố nhưng đê vẫn bị sạt lở vì đất rừng phòng hộ bị xói mòn nhiều. Chi cục Thủy lợi tỉnh An Giang đã đi khảo sát và trình UBND tỉnh xin chủ trương xử lý bằng việc giao đơn vị liên quan đánh giá sóng, gây bồi, tạo bãi, tiến hành hàn khâu đê biển bị sạt lở; gia cố rọ đá chân đê cao trình 2m, đắp đất phục hồi thân đê với chiều dài khoảng 1,5km, kinh phí dự kiến thực hiện hơn 13,5 tỉ đồng.

Đến nay Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang đã trình Sở Tài chính thẩm định báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư dự án "xử lý khép kín, hoàn thiện sạt lở vùng ven biển An Biên - An Minh".

"Do còn vướng đất rừng nên đường điện 3 pha để vận hành cống đoạn qua xã Vân Khánh chưa hoàn thành", ông Nguyễn Văn Tư, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh An Giang, thông tin.

Trong khi đó Cà Mau là địa phương duy nhất trong cả nước có cả hai mặt giáp Biển Đông và biển Tây. Lợi thế này từng giúp hình thành hệ sinh thái rừng ngập mặn đặc trưng, với quy luật tự nhiên "mắm trước, đước sau, tràm theo sát".

Tuy nhiên do tác động của biến đổi khí hậu, lượng phù sa suy giảm, diễn biến bồi tụ không còn như trước. Khu vực bờ biển Tây bắt đầu chuyển từ bồi sang xói lở, buộc hệ thống đê phải "oằn mình" chống đỡ.

Trước thực trạng này, tỉnh Cà Mau đã đề ra nhiều giải pháp nhằm bảo vệ tuyến đê biển Tây, gồm: có kế hoạch xây dựng thêm 19km đê từ Cái Đôi Vàm đến Kênh Năm, kết hợp gây bồi, tạo bãi và trồng mới hơn 2.000ha rừng phòng hộ ven biển; làm các dự án kè giảm sóng, chống xói lở với tổng chiều dài hơn 11km, nhằm phục hồi đai rừng ngập mặn và bảo vệ khu dân cư ven biển...