Theo ghi nhận của phóng viên, dù quy định phân loại rác tại nguồn đã chính thức có hiệu lực, song thực tế triển khai tại nhiều khu dân cư ở Hà Nội vẫn còn mang tính hình thức, thậm chí nhiều nơi gần như chưa được thực hiện đồng bộ. Khi được hỏi về quy định phân loại rác, không ít người dân tỏ ra lúng túng, chưa nắm rõ cách phân loại cũng như chưa thay đổi thói quen bỏ chung các loại rác sinh hoạt như trước đây. Đáng chú ý, nhiều hộ gia đình cho biết họ chưa được hướng dẫn hoặc phổ biến cụ thể về việc phân loại rác tại nguồn.
Qua quan sát thực tế tại nhiều điểm tập kết rác trong nội thành Hà Nội, các xe thu gom vẫn chứa lẫn nhiều loại rác khác nhau từ rác hữu cơ, vô cơ cho đến túi nylon, chai nhựa, hộp xốp hay thậm chí cả gạch đá, vật liệu xây dựng. Các loại chất thải không được phân chia riêng theo từng túi hay từng phương tiện thu gom mà đổ chung vào cùng một xe rác.
Thùng xốp, bao bì cùng các loại rác thải được để lẫn trên xe thu gom rác.
Mỗi buổi tối, sau tiếng kẻng quen thuộc báo hiệu xe thu gom rác xuất hiện, người dân lại mang các túi rác lớn nhỏ ra điểm tập kết. Tuy nhiên, theo chia sẻ của nhân viên vệ sinh môi trường, phần lớn hộ dân vẫn bỏ chung thức ăn thừa, rác thải sinh hoạt, nhựa, kim loại và các loại phế thải khác trong cùng một túi, gây khó khăn cho quá trình xử lý và làm giảm hiệu quả của chủ trương phân loại rác tại nguồn.
Xả rác vô tội vạ
Trao đổi với phóng viên, đại diện Công ty Môi trường Đô thị Sông Hồng đơn vị đang thực hiện thu gom rác ở một số địa bàn của thành phố Hà Nội cho biết, nhiều hộ gia đình ý thức vẫn chưa được cao trong việc phân loại và đổ rác. Chưa nói về việc phân loại rác, việc chấp hành giờ giấc thu gom rác cũng bất cập. Đơn cử như thời điểm thu gom rác bắt đầu từ 18h mỗi ngày nhưng nhiều hộ gia đình đi đổ rác vô tội vạ, đổ không đúng giờ và không đúng nơi quy định... khiến cho việc thu gom xử lý rác rất mất thời gian. Hành vi này gây khó khăn cho việc thu gom tập trung, làm rác tồn đọng trên vỉa hè, lòng đường nhiều giờ, gây mất mỹ quan đô thị và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng.
Một điểm tập kết rác tự phát tại phường Hoàng Mai, thành phố Hà Nội, sau khi bị phát hiện lực lượng chức năng phường đã phải ra quân xử lý dọn dẹp.
Không những vậy, đơn vị thu gom rác cũng đang đau đầu với vấn nạn đổ trộm chất thải rắn, vật liệu xây dựng trên địa bàn đơn vị quản lý. Các đối tượng đổ trộm thường hoạt động vào ban đêm, rất khó kiểm soát, cùng với đó đơn vị thu gom không thể cử người đi canh các vị trí này được vì không có chức năng, quyền hạn. Sau khi phát hiện đơn vị thu gom rác vẫn phải thực hiện dọn dẹp các điểm đổ rác tự phát này dù chi phí này không được tính cho đơn vị thu gom.
Chung cư làm tốt hơn các khu dân cư
Về việc phân loại rác dưới góc nhìn của đơn vị thu gom đại diện Công ty Môi trường Đô thị Sông Hồng cho biết, chỉ có một số khu chung cư là ghi nhận sự tích cực trong phân loại rác. Tại các chung cư hiện đại, nơi có hệ thống thùng rác phân loại được bố trí khoa học và ban quản lý thường xuyên nhắc nhở, tỷ lệ người dân tham gia phân loại khá cao. Nhiều cư dân đã hình thành thói quen bỏ rác đúng thùng, đúng loại.
Rác được phân loại từ nguồn tại các khu chung cư.
Tuy nhiên, đối với các hộ gia đình ở nhà riêng lẻ hoặc tập thể cũ, tình hình hoàn toàn ngược lại. Những hộ này vẫn chưa coi trọng việc phân loại rác dù đã có chế tài xử phạt. Rác thải từ các khu vực này thường được bỏ lẫn lộn, không qua phân loại, khiến công nhân thu gom mất thêm nhiều thời gian để phân loại lại.
Một vấn đề nhức nhối khác được vị lãnh đạo đề cập là tình trạng từ các hàng quán sau khi kinh doanh. Nhiều chủ quán và thực khách vẫn để lẫn lộn các loại rác thải từ thức ăn thừa, bao bì nylon, chai lọ, đến giấy ăn đều được bỏ chung vào một túi. Điều này không chỉ vi phạm quy định phân loại mà còn gây khó khăn lớn cho khâu xử lý sau thu gom.
Vị lãnh đạo công ty thu gom thừa nhận, việc xử phạt các vi phạm này đang gặp rất nhiều khó khăn vì không thể kiểm soát hết số rác của người dân khi đem đi đổ. Nhân viên thu gom không thể "cắm chốt" tại mọi điểm tập kết rác để kiểm tra từng túi rác của từng hộ gia đình.
Theo vị lãnh đạo Công ty Môi trường Đô thị Sông Hồng, nếu quá trình phân loại từ nguồn được thực hiện tốt, không chỉ đảm bảo yếu tố môi trường mà còn giúp tiết kiệm được vật liệu tái chế đáng kể. Rác thải khi được phân loại đúng sẽ dễ dàng đưa vào quy trình tái chế, giảm lượng rác phải chôn lấp, tiết kiệm tài nguyên và chi phí xử lý.
Một só người dân tận thu các thùng nhựa tại điểm tập kết rác ở phường Nghĩa Đô, thành phố Hà Nội.
Đẩy mạnh tuyên truyền, xử lý quyết liệt vi phạm
Liên quan đến công tác phân loại rác tại nguồn trên địa bàn Hà Nội, nhiều phường, xã đã có báo cáo đánh giá thực trạng cũng như triển khai các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện.
Tại phường Đông Ngạc, chính quyền địa phương cho biết áp lực từ lượng rác thải sinh hoạt ngày càng gia tăng trong khi việc phân loại rác tại nguồn vẫn chưa được triển khai đồng bộ. Trên địa bàn vẫn còn xảy ra tình trạng người dân đổ rác không đúng giờ, không đúng nơi quy định. Theo UBND phường, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ thói quen sinh hoạt kéo dài nhiều năm của người dân, cùng với hạ tầng thu gom, xử lý rác còn hạn chế.
Để khắc phục tình trạng trên, địa phương đã phối hợp với các đơn vị môi trường tăng tần suất thu gom rác, triển khai thí điểm mô hình phân loại rác tại nguồn và tổ chức các hoạt động như "Chủ nhật xanh", vận động người dân cùng tham gia giữ gìn vệ sinh môi trường.
Trong khi đó, tại thôn Từ Thuận, xã Chuyên Mỹ, chính quyền địa phương đang triển khai thí điểm mô hình phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn với sự tham gia của nhiều hộ dân.
Cùng với đó địa phương này cũng tích cực hưởng ứng phong trào "Ngày cuối tuần xanh", chung tay khắc phục các điểm nghẽn về môi trường, xây dựng Thủ đô Hà Nội xanh, văn minh, hiện đại, phát triển bền vững. Đại diện UBND xã Chuyên Mỹ cho biết mô hình này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm tải áp lực cho hệ thống thu gom, xử lý rác thải tập trung, đồng thời nâng cao hiệu quả tái chế và xử lý sinh học đối với một số loại chất thải.
Phong trào Ngày cuối tuần xanh tại xã Chuyên Mỹ, Hà Nội được nhiều người dân hưởng ứng tích cực.
Dưới góc độ của đơn vị thực hiện thu gom rác, Đại diện Công ty Môi trường Đô thị Sông Hồng đề nghị cần có những biện pháp mạnh tay hơn đối với các trường hợp vi phạm, song song với đó là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến tới người dân. Đặc biệt, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục tại các trường học trên địa bàn Hà Nội, để các cháu học sinh nhận thức được vấn đề từ sớm. Thực tế cho thấy, khi trẻ em được giáo dục về phân loại rác, các em sẽ trở thành những "tuyên truyền viên nhí" hiệu quả, tác động tích cực đến thói quen của cha mẹ và gia đình. Nhiều trường học tại Hà Nội đã bắt đầu lồng ghép nội dung này vào các hoạt động ngoại khóa.
Quy định xử lý vi phạm trong phân loại rác tại nguồn đã được ban hành đầy đủ với các chế tài từ từ chối thu gom đến xử phạt hành chính. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại Hà Nội cho thấy khoảng cách lớn giữa chính sách và thực tiễn, khi phần lớn người dân ở nhà riêng lẻ, tập thể cũ và các hàng quán vẫn chưa chấp hành.
Dù hiện nay việc xử phạt còn gặp nhiều khó khăn, nhưng chính quyền đang đẩy mạnh tuyên truyền và đề xuất các biện pháp mạnh tay hơn để đưa việc này vào nề nếp.
