Hiệu triệu sức mạnh 100 triệu người dân Việt Nam

Nhân dịp đầu xuân, trong không khí hứng khởi của Đại hội Đảng XIV, Phó chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan trò chuyện với bạn đọc Tuổi Trẻ Xuân về hành trình 40 năm đổi mới của đất nước...

Phó chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan

Cùng những điều kiện để hiện thực hóa hai mục tiêu trăm năm, đưa

Minh họa: THIÊN BẢO

Bài học nhìn thẳng vào sự thật

* Bên cạnh thành công, điều gì khiến ông còn trăn trở, tiếc nuối?

- Cuộc sống vốn không hoàn hảo buộc chúng ta phải không ngừng hoàn thiện. Nhìn lại lịch sử không phải để phán xét, mà để hiểu rõ bối cảnh. Sau chiến tranh, đất nước phải đối mặt với bao vây cấm vận, bên cạnh đó là những hạn chế chủ quan trong quản lý kinh tế. Việc chuyển từ "ngôi nhà cũ" sang "ngôi nhà mới" không thể hoàn thành trong một sớm một chiều.

Nếu nói hai điều, điều thứ nhất tôi muốn nhấn mạnh là Đảng đã hiệu triệu được toàn dân, tạo ra làn gió mới, đưa cả dân tộc bước vào công cuộc đổi mới. Những chướng ngại nếu có chỉ làm chậm sức gió chứ không ngăn được hướng gió đi lên.

Điều khiến tôi trăn trở hơn là làm sao để tinh thần của đổi mới liên tục có thể lan tỏa sâu rộng đến mọi tầng lớp nhân dân. Thông điệp đột phá từ lãnh đạo cần người dân thực sự tham gia. Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nói, thể chế và quyết sách là điều kiện cần; điều kiện đủ là phải hiệu triệu được sức mạnh của hơn 100 triệu người dân Việt Nam bởi họ là chủ thể của đổi mới.

* Nguy cơ tụt hậu, bẫy thu nhập trung bình vẫn luôn hiện hữu. Theo ông, đâu là con đường để Việt Nam bứt phá?

- Nhìn dọc theo chiều dài lịch sử, có thể thấy ở mỗi giai đoạn khó khăn, dân tộc ta đều vươn lên và thể hiện sức chống chịu mạnh mẽ. Tuy nhiên, xuất phát điểm của chúng ta còn thấp, nên nếu không tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn, nguy cơ tụt hậu và rơi vào bẫy thu nhập trung bình vẫn luôn rình rập.

Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh: khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo chính là con đường để bắt kịp, tiến cùng, bứt phá và vượt lên cùng với thế giới. Người đi sau có nhiều khó khăn, nhưng có thể rút ngắn hành trình bằng cách học hỏi thành công và thất bại của người đi trước.

Chúng ta có hệ thống chính trị bảo đảm tính thống nhất cao trên toàn quốc, từ trung ương tới địa phương. Nếu giải pháp đủ mạnh để hiệu triệu và kết nối thì các quyết sách sẽ nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Đây là lúc cần sự đồng sức đồng lòng của toàn xã hội, của người Việt Nam trong và ngoài nước. Báo chí cũng có vai trò rất quan trọng trong việc khơi dậy niềm tin xã hội, tạo sự đồng thuận.

Cần và đủ cho mục tiêu 2045

Để trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, theo ông, đâu là điều kiện then chốt?

- Điều kiện cần đầu tiên và quan trọng nhất là giữ vững ổn định chính trị - xã hội và môi trường hòa bình. Đây là nền tảng cho mọi sự phát triển bền vững.

Điều kiện thứ hai là thể chế. Quốc hội khóa XV đã thể chế hóa gần như toàn bộ chủ trương, đường lối của Đảng thành pháp luật trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ… Hành lang pháp lý cho giai đoạn bứt phá cơ bản đã được chuẩn bị. Vai trò của Nhà nước, đặc biệt là chính quyền địa phương hai cấp, là kiến tạo và mở ra không gian phát triển.

Về điều kiện đủ, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo là chìa khóa nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Điều kiện mang tính quyết định là con người. Khi mỗi người dân được khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, đồng thời có tinh thần đổi mới, sáng tạo gắn với kỷ luật và trách nhiệm xã hội, thì các mục tiêu trăm năm hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.

* Và điều kiện đủ ở đây là yếu tố "mỗi một người dân"…

- Với riêng bản thân mình, tôi mong muốn sự phát triển sẽ không đánh đổi tinh thần nhân văn của dân tộc. Những con số về thu nhập bình quân, GDP định nghĩa sự phát triển là đúng nhưng chưa đủ, bởi bên cạnh đó cần có sự tăng trưởng, phát triển bao trùm, bền vững.

Nếu nói về thu nhập bình quân sẽ có hai phép tính dễ hiểu là 9+1=10 hay 4+6=10. Bình quân đều bằng 5, chỉ khoảng cách là khác. Phát triển cần kéo gần các tầng trong xã hội lại, để mọi người đều được hưởng thành quả của sự phát triển.

Vừa qua, Bộ Chính trị đã ban hành và Quốc hội thể chế hóa thông qua nhiều nghị quyết quan trọng như miễn học phí, chăm sóc sức khỏe nhân dân với khám sức khỏe định kỳ miễn phí, tiến tới miễn viện phí hay các chương trình mục tiêu quốc gia dành các vùng đồng bào dân tộc, vùng khó khăn… . Điều này tiếp tục thể hiện rõ quan điểm của Đảng, Nhà nước trong việc không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển.

Khi thể chế thành lợi thế

* Nhiều ý kiến cho rằng "thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn". Với vai trò Phó chủ tịch Quốc hội, ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

- Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc biến thể chế thành lợi thế cạnh tranh là yêu cầu sống còn. Thể chế không chỉ là hệ thống luật pháp, mà còn là môi trường định hình niềm tin, chi phí và cơ hội của người dân và doanh nghiệp.

Một thể chế minh bạch, ổn định, dễ dự đoán sẽ giúp giảm rủi ro, tạo tâm lý an tâm cho nhà đầu tư. Khi thủ tục hành chính được cải cách, chi phí tuân thủ được cắt giảm, thể chế sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh trực tiếp.

Điểm yếu lớn nhất vẫn là khâu tổ chức thực hiện. Do đó cần đội ngũ cán bộ có tư duy đột phá, tinh thần phục vụ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, để những quy định tiến bộ thực sự đi vào đời sống.

Quốc hội định hướng như thế nào để lựa chọn được những đại biểu xứng đáng trong nhiệm kỳ tới?

- Quốc hội luôn mong muốn các đại biểu không chỉ đại diện mà còn mang được hơi thở cuộc sống, tâm tư, nguyện vọng của cử tri vào nghị trường. Đồng thời, đại biểu phải có tư duy kiến tạo, khả năng phản biện, phân tích chính sách, sáng kiến lập pháp, đánh giá tác động luật pháp một cách thực chất dựa vào khoa học hành vi của xã hội.

Cần kết hợp hài hòa giữa đại biểu chuyên trách và kiêm nhiệm; giữa trung ương và địa phương; giữa các lĩnh vực kinh tế, khoa học, giáo dục, y tế, quốc phòng… Ưu tiên những đại biểu có bản lĩnh chính trị, đạo đức trong sáng, năng lực tư duy độc lập, gắn bó với cử tri và sẵn sàng chịu trách nhiệm trước nhân dân.

Phó chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan: 'Khi một hạt gạo biết kể chuyện về Việt Nam'

Nhân sự kiện Tổ chức The Rice Trader tổ chức trao cúp Gạo ngon nhất thế giới năm 2025 cho kỹ sư Hồ Quang Cua ngay tại thành phố Cần Thơ, Phó chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan có bài viết gửi đến sự kiện này.