Nằm cách đô thị Tuy Hoà hơn 30 km, làng Cổ Thạch toạ lạc tại thôn Phú Hạnh, xã Tuy An Đông, tỉnh Đắk Lắk rộng khoảng hơn 42 ha. Nơi đây còn lưu giữ nhiều bờ tường đá, nhà đá cổ, giếng cổ. Tất cả hiện lên như một bảo tàng đá, hoang sơ, kỳ vĩ bên bờ biển xanh.
Theo người dân địa phương, tên đồi Cổ Thạch/ làng Cổ Thạch là lên mới được khách du lịch đặt cho. Người dân nơi gọi khu vực này là động đá/ làng đá…
Ông Nguyễn Lâu (người dân thôn Phú Hạnh, xã Tuy An Đông) chia sẻ, ngày xưa, thời ông bà cứ dùng đá xếp lên làm nhà, làm chuồng bò. Lâu dần, đá kết lại chặt cứng với nhau, chắc chắn mà không cần dùng đến chất kết dính nào.
Về sau, nơi này không còn được người dân ở nữa, những ngôi nhà từng dựng bằng đá, lợp tranh xưa thay bằng mái tôn xi măng, mái ngói và sử dụng để chăn nuôi gia súc (dê, trâu, bò…), ông Lâu kể.
Điểm thu hút sự tò mò của những tín đồ mê khám phá là con đường đá, thành đá cổ. Những phiến đá lớn nhỏ được sắp đặt tự nhiên, tạo thành lối đi uốn lượn theo triền đồi có tổng chiều dài hơn 50km. Dù đã trải qua thời gian dài, các đường đá vẫn giữ được hình dáng khá rõ ràng.
Bên cạnh đó, hàng cây duối cổ thụ với thân cây to, rễ bám chặt vào đá, tán lá xanh mát quanh năm là nhân chứng sống cho hàng trăm năm biến đổi của vùng đất.
Hiện các cây duối cổ này được chính quyền địa phương bảo tồn.
Rải rác trên đồi là các giếng được xếp bằng đá. Dù nguồn gốc về nơi này còn khá mông lung nhưng nhiều nhà khảo cổ học cũng đưa ra nhận định nơi này là dấu tích còn sót lại của người Chăm Pa xưa. Giếng nước cổ này như minh chứng cho sự hiện diện của nền văn hoá khoảng 500 năm.
Ngoài những bờ, tường được chất bằng đá, nhà đá, giếng đá, nơi này còn lưu giữ những ngôi mộ được chất bằng đá theo hình ô van nằm rải rác trên đồi.
Từ trên đỉnh đồi, du khách có thể phóng tầm mắt ra biển lớn, bao quát đến Vịnh Xuân Đài, mõm Cá Mập.... Mõm Cá Mập phía dưới "động đá" cũng là địa điểm check in không thể bỏ lỡ.
Từ Tp.Hồ Chí Minh, du khách Hồ Thị Xuân Mai thích thú chia sẻ: “Mình biết Đồi Cổ Thạch qua mạng xã hội và quyết tâm đến với nơi này. Mình rất ấn tượng với hàng rào đá, những cây duối cổ thụ dọc đường đi lên. Đi vào nơi này như lạc vào một khu rừng, hoà mình với thiên nhiên, khám phá lịch sử. Và khi lên đến nơi cao nhất, mình có thể bao quát cả vùng biển xanh vào tầm mắt”
Cùng với đó, trong chuyến về thăm quê nội mùa hè này, bạn Trương Thị Mỹ Tâm chọn chinh phục ngon đồi Cổ Thạch. Tâm cho biết, cảnh sắc ở đây rất hoang sơ. Vì ở xa nên mỗi lần về quê thăm ông bà, em đều lựa chọn thăm thú, trải nghiệm những điều mới mẻ mà không nơi nào có được.
Đông đảo người dân, du khách, bạn trẻ đến để khám phá, chụp ảnh với những con đường, mỏm đá uốn quanh theo bờ biển.
Mỗi thời khắc trong ngày, cảnh sắc nơi đây lại mang một sắc thái riêng. Buổi sáng, bình minh dịu nhẹ trong màn sương, khi mặt trời lên bình mình vàng rực. Chiều lại bảng lảng sắc cam tím khi mặt trời dần khuất sau núi xa.
Không phải là điểm du lịch quá nổi tiếng hay đông đúc, đồi Cổ Thạch là điểm đến của những tín đồ mê khám phá, tìm đến sự yên bình với thiên nhiên, muốn rời xa nhịp sống đô thị ồn ào để lắng nghe chính mình.
Đồi Cổ Thạch cũng được đánh giá cao về địa chất. Đoàn khảo sát Công viên địa chất Phú Yên đã ghi nhận tính độc đáo, nguyên sơ gắn với không gian văn hóa bản địa của khu vực này, qua đó bổ sung Đồi Cổ Thạch vào hồ sơ Công viên địa chất Phú Yên, là điểm nhấn tiềm năng trong lộ trình xây dựng và hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO.
