Ngát hương Xuân nơi “thủ phủ” dó trầm

Những sản phẩm của làng nghề trầm hương hiện nay không chỉ có giá trị kinh tế, mà còn mang giá trị tâm linh đặc biệt trong các dịp lễ tết và các nghi lễ truyền thống.

Làng nghề trầm hương Phúc Trạch nổi tiếng với truyền thống trồng và chế tác trầm hương.

Phúc Trạch vốn nổi tiếng với sản vật trầm hương, được hình thành từ cây dó bầu trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt của núi rừng Trường Sơn. Qua năm tháng, nhựa trầm kết tinh, tạo nên mùi hương trầm ấm, sâu và bền. Khác với nhiều nơi, trầm Phúc Trạch mang hương vị đặc trưng: trầm lắng, dịu nhẹ nhưng lan tỏa lâu, được người sành trầm đánh giá cao.

Gia đình bà Đặng Thị Phượng (50 tuổi) hiện có hơn 1.000 cây dó trầm trên diện tích rộng khoảng 0,5ha. Cây lớn nhất có đường kính khoảng 35cm được định giá 40 triệu đồng, những cây khác nhỏ nhất giá không dưới 1 triệu đồng.

"Khi cây đạt tuổi trưởng thành, chúng tôi sẽ khoan lỗ vào thân cây để kích thích quá trình tạo trầm. Thu hoạch và chế tác trầm là công việc đòi hỏi tay nghề cao và sự tỉ mỉ. Trầm hương thu hoạch sẽ được chế tác thành nhiều sản phẩm khác nhau như vòng trầm, hương trầm và các cây cảnh trầm độc đáo", bà Phượng nói.

Nghề trầm hương ở đây đã được hình thành từ những năm 1990, và cho đến nay, nó không chỉ là nghề chính mà còn là nguồn thu nhập ổn định cho hàng nghìn hộ gia đình.

Từ cây dó trầm, thợ thủ công thực hiện các công đoạn đục vỏ cây và làm sạch để chọn ra phần trầm làm nguyên liệu chính. Sau đó, phần trầm được phơi khô, tạo ra các sản phẩm khác nhau. Đặc biệt đối với các mặt hàng mỹ nghệ, chế tác từ trầm được bán với giá rất cao.

Theo thống kê, toàn xã Phúc Trạch hiện có 90% hộ dân trồng cây dó trầm. Nhờ phù hợp thổ nhưỡng mà lượng trầm hương trong cây ở đây rất nhiều và thơm trong khi nhiều vùng lân cận không có được. Năm 2020, Hội Trầm hương Việt Nam nghiên cứu, khảo sát, đánh giá chất lượng cây dó trầm tại xã Phúc Trạch xác định chất lượng cây và các sản phẩm trầm hương có chất lượng rất cao "thuộc tốp đầu thế giới".

Hương trầm bay xa

Từ cây dó trầm, nhiều sản phẩm như vòng trầm, hương trầm, cây cảnh,… đã được tạo ra mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Hiện nay, nhiều hộ gia đình trồng cây dó trầm với quy mô lớn tại Phúc Trạch đã thành lập các cơ sở sản xuất kinh doanh, chế biến sản phẩm trầm hương, trầm nụ, trầm miếng, đồ thủ công mỹ nghệ có giá trị kinh tế cao. Nhiều sản phẩm chế biến từ cây dó trầm đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao.

Trầm hương thu hoạch sẽ được chế tác thành nhiều sản phẩm khác nhau như vòng trầm, hương trầm…

Việc áp dụng máy móc đã tạo ra những sản phẩm chất lượng, giảm thời gian làm việc.

Anh Nguyễn Chí Thành, chủ cơ sở hương trầm Đinh Gia cho biết, anh làm nghề chế tác trầm hương hơn 10 năm nay. Công việc kéo dài cả năm nhưng vào những ngày giáp Tết Nguyên đán thì đơn hàng tăng gấp đôi. "Bên cạnh nhu cầu sử dụng hương trầm cho các dịp lễ, tết, nhiều người còn quan niệm sử dụng dó trầm như một cách đưa lộc vào nhà trong năm mới, mang lại may mắn cho gia chủ. Vì vậy, lượng đơn đặt hàng các sản phẩm từ dó trầm dịp Tết liên tục tăng cao", anh Chính nói.

Trung bình mỗi vụ, cơ sở xuất bán ra thị trường gần 60.0000 thẻ hương, tương đương với khoảng 3,5 tấn bột; khoảng 1.000 hộp hương nụ và nhiều loại đồ trang sức, mỹ nghệ, tinh dầu… Doanh thu vụ Tết ước đạt từ 500 - 600 triệu đồng, chiếm khoảng 2/3 doanh thu cả năm. Vì vậy, đây được xem là "thời điểm vàng" để cơ sở tăng tốc, nâng cao doanh số bán ra.

Những sản phẩm này không chỉ có giá trị kinh tế mà còn mang giá trị tâm linh đặc biệt trong các dịp lễ tết và các nghi lễ truyền thống.

Chị Võ Thị Nga (49 tuổi, thôn 8), chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh trầm hương Thọ Nga cho biết, gia đình trồng dó trầm hơn 20 năm, nhưng bắt đầu chế tác thủ công từ trầm khoảng 10 năm lại đây. "Ngoài hương trầm, chúng tôi còn chế tác nhiều mặt hàng đa dạng như trầm nụ, vòng trầm, tinh dầu trầm, trầm miếng, sản phẩm mỹ nghệ… Tất cả các sản phẩm của cơ sở đều được làm từ 100% bột gỗ trầm hương tự nhiên, đảm bảo sạch, chất lượng, an toàn cho sức khỏe người sử dụng", chị Nga nói.

Mấy năm gần đây, nhận thấy nhu cầu về nhang trầm hương ngày càng cao, chị Nga đã mạnh dạn đầu tư máy móc hiện đại và quy trình sản xuất khép kín để nâng cao chất lượng cũng như sản lượng nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Trong đó, có một sản phẩm rất độc đáo là trầm nụ. Với đặc điểm khói chìm, khi đốt sẽ tạo thành thác khói khá đẹp mắt, bởi vậy, trầm nụ còn được để làm cảnh.

Theo chia sẻ của các hộ dân làng nghề chế tác trầm hương, trung bình mỗi năm, cây dó trầm mang lại nguồn thu khoảng 250–300 triệu đồng/hộ. Với những cơ sở sản xuất, kinh doanh quy mô lớn, doanh thu có thể đạt từ 1,5–2 tỷ đồng/năm. Trong đó, dịp Tết được xem là vụ cao điểm, có vai trò quyết định đến hiệu quả kinh doanh, nên bà con thường tập trung đẩy mạnh sản xuất trong giai đoạn này.

Hiện nay, các cơ sở sản xuất, chế tác trầm hương trên địa bàn đang bước vào cao điểm cuối năm. Việc chủ động nguồn nguyên liệu, nhân công và nắm bắt nhu cầu thị trường được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. 

Ông Phan Quốc Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Trạch cho biết, địa phương đang hỗ trợ các cơ sở đăng ký nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đồng thời kêu gọi đầu tư chế biến sâu nhằm rút ngắn thời gian chế tác, nâng cao giá trị kinh tế từ cây dó trầm.