Các ngày chí (gồm Hạ chí và Đông chí) đánh dấu những thời điểm Trái Đất nghiêng nhiều nhất về phía Mặt Trời hoặc nghiêng xa Mặt Trời nhất. Điều này khiến hai bán cầu nhận được lượng ánh sáng Mặt Trời rất khác nhau, đồng thời sự chênh lệch giữa thời gian ban ngày và ban đêm đạt mức lớn nhất.
Con người đã đánh dấu các ngày chí trong hàng nghìn năm qua bằng các lễ hội và công trình tưởng niệm, trong đó có lễ hội Đêm Trung Hạ ở Thụy Điển và công trình Stonehenge ở Anh, nơi được thiết kế để thẳng hàng với đường đi của Mặt Trời vào các ngày chí.
Vào ngày Hạ chí, hoàng hôn kéo dài nhất trong năm - Ảnh: Meg-moirHạ chí là thời điểm kết thúc hành trình hàng năm của Mặt Trời khi di chuyển lên cao hơn trên bầu trời, tạo nên quỹ đạo dài nhất và cao nhất trong năm. Sau đó Mặt Trời bắt đầu “rút lui”, và thời gian ban ngày sẽ ngắn dần mỗi ngày cho đến khoảng cuối tháng 12.
Vào ngày hạ chí ở Bắc bán cầu, nửa trên của Trái Đất nghiêng về phía Mặt Trời, tạo ra ngày có thời gian ban ngày dài nhất và đêm ngắn nhất trong năm. Hạ chí thường diễn ra trong khoảng từ ngày 20 - 22/6. Năm nay, ngày hạ chí rơi vào 21/6.
Vào ngày điểm phân, trục nghiêng của Trái Đất không hướng về phía Mặt Trời, cũng không nghiêng ra xa Mặt Trời, vì vậy cả Bắc bán cầu và Nam bán cầu đều nhận được lượng ánh sáng Mặt Trời gần như bằng nhau. Mặt Trời mọc gần như chính xác ở hướng đông và lặn gần như chính xác ở hướng tây.
Việc Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với một trục nghiêng nhất định đã khiến nhiệt lượng và ánh sáng từ Mặt Trời chiếu không đồng đều lên hai nửa Bắc và Nam của hành tinh trong phần lớn thời gian của năm.
Khi tiết hạ chí bắt đầu, sự thay đổi của thiên nhiên và khí hậu trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết trên khắp các vùng miền. Đặc trưng lớn nhất của giai đoạn này là nền nhiệt độ tăng cao, không khí oi bức, nóng nực do lượng nhiệt tích tụ từ ánh nắng mặt trời kéo dài suốt cả ngày.
Sự bốc hơi nước diễn ra mạnh mẽ từ các sông hồ, biển cả kết hợp với các khối khí nóng di chuyển tạo nên những hình thái thời tiết tương đối cực đoan. Người dân sẽ thường xuyên đối mặt với những trận mưa rào đổ xuống bất chợt, những cơn bão mùa hè đi kèm sấm chớp, dông tố dữ dội nhưng lại nhanh tạnh.
Trong nông nghiệp và tự nhiên, đây là thời kỳ các loài thực vật, cây trồng bước vào giai đoạn sinh trưởng mạnh mẽ nhất nhờ nguồn ánh sáng và nguồn nước dồi dào. Tuy nhiên, cái nóng gay gắt cũng là môi trường lý tưởng cho các loại sâu bệnh, côn trùng gây hại phát triển và lây lan nhanh chóng.
Đối với con người, sự thay đổi đột ngột giữa nắng nóng đỉnh điểm và những cơn mưa rào bất chợt rất dễ gây ra hiện tượng sốc nhiệt, mệt mỏi, làm suy giảm hệ miễn dịch nếu không có biện pháp phòng ngừa và chăm sóc cơ thể đúng cách.
Đối với người dân Á Đông nói chung và Việt Nam nói riêng, ngày hạ chí không chỉ là hiện tượng tự nhiên thú vị mà còn chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc về mặt phong thủy, tâm linh và cả sức khỏe.
Việc hiểu rõ bản chất của tiết khí này sẽ giúp chúng ta chủ động điều chỉnh lối sống, đón nhận nguồn năng lượng tích cực và bảo vệ sức khỏe một cách tối ưu.
Thu Thủy
