Thay đổi tư duy quản lý
Sự chuyển dịch này của Chính phủ Hoa kỳ phản ánh xu hướng rời xa các biện pháp mang tính cấm đoán, thay vào đó mở rộng khả năng tiếp cận hợp pháp đối với các giải pháp ít rủi ro hơn, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Theo đó, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã gia hạn chỉ định "Sản phẩm thuốc lá điều chỉnh mức độ nguy cơ – giảm phơi nhiễm với các chất có hại (MRTP)" cho một số sản phẩm thuốc lá nung nóng (TLNN), dựa trên quá trình đánh giá khoa học kéo dài cùng các dữ liệu nghiên cứu và bằng chứng thực tiễn tiếp tục được cập nhật.
FDA kỳ vọng sản phẩm không khói có thể hỗ trợ mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Theo FDA, việc gia hạn cho phép lưu hành kèm với công bố MRTP đối với một số sản phẩm TLNN được đưa ra sau khi các đánh giá khoa học cho thấy các sản phẩm này tiếp tục chứng minh khả năng giảm đáng kể mức độ phơi nhiễm của cơ thể với các chất hóa học có hại hoặc có tiềm năng gây hại, so với thời điểm được cấp phép ban đầu.
FDA cũng nhấn mạnh rằng: "Các bằng chứng khoa học hiện có, ngay cả khi chưa tiến hành các nghiên cứu dịch tễ học dài hạn, cho thấy có cơ sở khoa học hợp lý về việc giảm đáng kể và có thể đo lường được tỷ lệ mắc bệnh hoặc tỷ lệ tử vong ở người sử dụng thuốc lá [khi chuyển đổi hoàn toàn từ thuốc lá điếu sang các sản phẩm TLNN nêu trên".
Theo báo The Wall Street Journal, Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Robert F. Kennedy Jr. đang cởi mở với việc mở rộng quyền tiếp cận hợp pháp đối với các sản phẩm không khói.
Nhận định được Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Robert F. Kennedy Jr. đưa ra trong một cuộc phỏng vấn trên chương trình Voice of Power. Ảnh: Trích từ video phỏng vấn.
Không chỉ FDA, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cũng cho thấy những tín hiệu mới trong cách nhìn nhận vai trò của các sản phẩm thay thế trong chiến lược giảm tác hại thuốc lá. Đáng chú ý, tháng 4/2024 CDC đã bổ nhiệm ông Stephen Sayle giữ vị trí Phó Giám đốc phụ trách quan hệ lập pháp. Việc bổ nhiệm này thu hút sự quan tâm lớn từ giới chuyên gia, bởi trước đó ông Sayle từng làm việc cho Fontem Ventures – một công ty con của doanh nghiệp thuốc lá có trụ sở tại Anh, chuyên phát triển các sản phẩm nicotine không khói. Đây được xem là một động thái chưa từng có tiền lệ trong lịch sử bổ nhiệm nhân sự cấp cao của CDC.
Ngoài Mỹ, TLNN cũng đang ghi nhận diễn biến đáng chú ý tại Trung Quốc, nơi cơ quan quản lý đã triển khai xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cho nhóm sản phẩm này. Giai đoạn lấy ý kiến công khai kéo dài từ ngày 7/4 đến 7/5/2026, nằm trong lộ trình công bố trong khoảng 22 tháng theo dự kiến. Việc triển khai quy trình này nhằm thiết lập một khuôn khổ quản lý rõ ràng, chặt chẽ và có tính thực thi khi TLNN được cung cấp hợp pháp, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng nội địa và trên toàn cầu.
Về danh mục các sản phẩm thuốc lá không khói, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chỉ rõ, thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN) là hai nhóm sản phẩm khác nhau: TLĐT dùng dung dịch lỏng, thiết kế mở nên dễ bị người dùng tùy biến. Ngược lại, TLNN sử dụng thuốc lá trong hệ thống khép kín, giúp hạn chế can thiệp và các rủi ro ngoài ý muốn.
Đằng sau chính sách cởi mở đối với các sản phẩm không khói
Các chính sách liên quan đến thuốc lá do Nhà Trắng thúc đẩy được xem là bước đi thực tiễn nhằm xử lý thực tế rằng mỗi ngày có hàng triệu người Mỹ đang tìm đến các sản phẩm giảm tác hại như một giải pháp thay thế thuốc lá điếu. Chính quyền Tổng thống Trump được cho là đang đẩy mạnh cách tiếp cận linh hoạt hơn đối với các giải pháp này, với mục tiêu giảm rủi ro sức khỏe và cắt giảm tỷ lệ hút thuốc, trong bối cảnh Mỹ đã rút khỏi WHO và những tranh luận tiếp tục xoay quanh vai trò của các nguồn tài trợ tư nhân cho các chương trình phòng, chống thuốc lá, trong đó có các khoản đóng góp từ tỷ phú Michael Bloomberg và các tổ chức liên quan.
Dưới góc nhìn khoa học, ngày càng có nhiều nghiên cứu được công bố trên toàn cầu về ảnh hưởng tích cực giữa người chuyển đổi sang các sản phẩm không khói so với người tiếp tục hút thuốc lá.
Theo đó, một nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Prim. Dr Abdulah Nakaš ở Bosnia và Herzegovina ghi nhận, những người sử dụng TLNN có khả năng chịu đựng vận động tốt hơn, ít bị khó thở và mệt mỏi hơn khi gắng sức so với người hút thuốc lá điếu. Những khác biệt này trở nên rõ rệt hơn trong suốt thời gian theo dõi 6 tháng, dù sản phẩm vẫn không hoàn toàn không có rủi ro.
Tại Mỹ, một nghiên cứu khác đã được thực hiện nhằm đánh giá nguy cơ gây ung thư của các sản phẩm nicotine không khói thông qua việc so sánh các chỉ số gây đột biến, độc tính gen và độc tính tế bào với thuốc lá điếu. Kết quả cho thấy các sản phẩm không khói có mức độ gây hại thấp hơn đáng kể so với thuốc lá điếu, qua đó củng cố cơ sở khoa học cho cách tiếp cận giảm thiểu tác hại trong kiểm soát thuốc lá.
Các nghiên cứu cho thấy sản phẩm thuốc lá không khói có mức gây hại thấp hơn đáng kể so với thuốc lá điếu. Ảnh: Springer Nature.
Theo ông Timothy Andrews, Giám đốc phụ trách Các vấn đề của Người dùng của tổ chức Tholos Foundation, việc thúc đẩy chuyển đổi từ thuốc lá điếu sang sản phẩm không khói tại Thụy Điển trong ba thập kỷ qua, cùng với chính sách giảm thuế cho các sản phẩm này, đã góp phần làm giảm đáng kể bệnh tật và tử vong liên quan đến thuốc lá.
Nhìn tổng thể, các diễn biến tại Hoa Kỳ, Trung Quốc và nhiều thị trường khác cho thấy trọng tâm chính sách đang dịch chuyển: thay vì chỉ xoay quanh câu hỏi "cấm hay cho phép", nhiều nhà quản lý bắt đầu quan tâm hơn đến việc thiết kế cơ chế kiểm soát dựa trên bằng chứng khoa học từ các hệ thống đánh giá uy tín như FDA, khung FCTC của WHO, hay tiêu chuẩn kỹ thuật của Anh. Đây là cơ sở đang được nhiều quốc gia sử dụng làm tham chiếu, trong đó nước láng giềng Philippines là một ví dụ khi áp dụng mô hình này để kiểm soát chất lượng và an toàn sản phẩm kể từ khi hợp pháp hóa danh mục thuốc lá không khói năm 2022.
Minh Anh
