Đi tắt đón đầu
Sáng 25/5, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã chủ trì cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường về các nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và cả nhiệm kỳ 2026-2031.
Qua nghe báo cáo và các ý kiến phát biểu tại buổi làm việc, Chủ tịch Quốc hội cơ bản thống nhất với đánh giá về kết quả hoạt động, nhiệm vụ trọng tâm, các kiến nghị, đề xuất.
Đồng thời ghi nhận, đánh giá cao và biểu dương tinh thần trách nhiệm, sự chủ động, nỗ lực của Thường trực Ủy ban, các thành viên Ủy ban và cán bộ, công chức Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường trong thời gian qua khi đã hoàn thành một khối lượng công việc lớn và khó.
Chủ tịch Quốc hội chủ trì cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (Ảnh: Media Quốc hội).
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh phải nhìn thẳng vào thực tế nhiệm vụ năm 2026 và cả nhiệm kỳ khóa XVI sẽ nặng hơn, phức tạp hơn khi đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc với yêu cầu tăng trưởng hai con số để thực hiện 2 mục tiêu 100 năm.
Dẫn ví dụ về việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước vừa họp về chiến lược phát triển công nghệ lượng tử, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đối với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, cần rà soát lại các luật, nghị quyết đã ban hành thời gian qua để xem đã có nội dung nào đề cập đến lĩnh vực công nghệ lượng tử hay chưa, nếu có thì ở mức độ nào. Nếu chưa có, thời gian tới phải phối hợp với Chính phủ để nghiên cứu, đề xuất chính sách phát triển lĩnh vực này.
Theo Chủ tịch Quốc hội, trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Ủy ban phải có tư duy đi tắt, đón đầu. Không chỉ ban hành chính sách, mà còn phải giám sát xem chính sách đó được thực hiện như thế nào, có trúng không, có đúng không, có hiệu quả không.
Chức năng của Quốc hội nói chung, của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nói riêng là lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Ủy ban phải có tầm nhìn chiến lược hơn, cách làm phải sáng tạo hơn, chủ động hơn, không chỉ làm đúng chức năng, đúng "bài" được giao, mà phải biết đi trước, đón đầu.
"Đôi cánh" đưa đất nước vững vàng bước vào kỷ nguyên phát triển mới
Về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần hoàn thiện thể chế khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp luật.
Qua cuộc tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật lần này, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban rà soát các luật, nghị quyết thuộc lĩnh vực phụ trách. Ủy ban được yêu cầu chỉ rõ các quy định nào mâu thuẫn, chồng chéo, lỗi thời, không còn phù hợp thì phải đề xuất sửa ngay, không để kéo dài.
Chủ tịch Quốc hội lưu ý, pháp luật phải quy định cơ chế bảo vệ cán bộ, nhà khoa học dám nghĩ, dám làm, dám đột phá công nghệ; cắt giảm tối đa các thủ tục xét duyệt, nghiệm thu mang tính hành chính, quan liêu trong nghiên cứu khoa học.
Đối với lĩnh vực năng lượng, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu hoàn thiện thể chế năng lượng mới, năng lượng xanh; thiết lập hành lang pháp lý để thu hút dòng vốn tư nhân đầu tư vào hạ tầng truyền tải điện, lưu trữ năng lượng và phát triển các nguồn năng lượng xanh, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu chỉ đạo tại cuộc làm việc (Ảnh: Media Quốc hội).
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, 7 dự án luật do Ủy ban chủ trì thẩm tra trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 đều là các luật quan trọng. Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban chuyển mạnh từ "thẩm tra hồ sơ" sang "thẩm tra chính sách, tham mưu chiến lược".
Báo cáo thẩm tra phải dựa trên phân tích chính sách, dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo rủi ro; giảm mô tả, tăng phân tích; giảm kể việc, tăng kiến nghị chính sách. Cần chủ động trong khảo sát, nghiên cứu; công tâm, vô tư, khách quan, phối hợp chặt với Chính phủ để đánh giá tác động, thẩm tra, đảm bảo hiệu quả, chất lượng.
Về công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, muốn giám sát đúng, giám sát trúng thì phải có chương trình giám sát cụ thể theo quý, theo tháng, theo năm; đồng thời phải có cơ chế giám sát thường xuyên đối với những vấn đề cần theo dõi liên tục.
Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu giám sát đối với các dự án phát triển hạ tầng chiến lược. Để phát triển đất nước, Việt Nam phải phát triển đường sắt tốc độ cao, đường sắt nội thị, đường sắt kết nối các vùng. Nhưng phát triển theo định mức nào, tiêu chuẩn nào, công nghệ gì thì Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phải thực hiện chức năng giám sát.
Ủy ban không làm thay công việc của Chính phủ, nhưng phải giám sát để bảo đảm các chủ trương, chính sách được thực hiện đúng hướng, hiệu quả.
Nhắc lại chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rằng: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải là đột phá chiến lược cao nhất, là động lực chính đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới; chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà là một cuộc cách mạng sâu sắc về quan hệ sản xuất, là phương thức cốt lõi để nâng cao năng suất lao động và tinh gọn bộ máy... Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, các chỉ đạo này chính là mệnh lệnh hành động đối với Ủy ban khóa XVI.
Là cơ quan đầu mối tham mưu của Quốc hội về các lĩnh vực trọng yếu nêu trên, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường không được phép đi sau thực tiễn, làm gì cũng phải đi đầu.
"Mỗi thành viên Ủy ban phải mang tư duy biện chứng của nhà khoa học, nhưng đồng thời phải có tinh thần dấn thân, quyết liệt của người kiến tạo chính sách; quyết tâm đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lượng trở thành "đôi cánh" đưa đất nước vững vàng bước vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc Việt Nam", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
