Thành phố mang tên Bác: Từ ký ức thống nhất đến khát vọng vươn tầm

Một góc TP.HCM - Ảnh: VĂN TRUNG

Ngày 2-7-1976, khi Quốc hội khóa VI thống nhất thông qua nghị quyết đổi tên TP Sài Gòn - Gia Định thành TP.HCM, đó không đơn thuần là một quyết định hành chính.

Đó là một dấu mốc lịch sử có ý nghĩa đặc biệt trong tiến trình thống nhất đất nước, trong đời sống chính trị của quốc gia và trong tâm thức văn hóa của dân tộc Việt Nam.

Một tên gọi kết tinh lịch sử, văn hóa và ý chí thống nhất dân tộc

Việc đổi tên thể hiện tình cảm kính yêu của nhân dân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời ghi nhận truyền thống kiên cường, bất khuất và những đóng góp to lớn của Sài Gòn - Gia Định trong sự nghiệp cách mạng.

Sau ngày 30-4-1975, non sông đã thu về một mối. Nhưng thống nhất đất nước không chỉ là thống nhất về lãnh thổ, về bộ máy nhà nước, về hệ thống pháp luật. Sâu xa hơn, thống nhất còn là sự hàn gắn trong tâm hồn dân tộc, là sự gặp lại của những dòng ký ức từng bị chiến tranh chia cắt, là khát vọng cùng nhau xây dựng một tương lai chung.

Trong ý nghĩa ấy, việc Sài Gòn - Gia Định mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh dấu bước chuyển từ chiến thắng sang kiến thiết, từ chia cắt sang sum họp, từ đau thương chiến tranh sang niềm tin phát triển.

Tên gọi TP.HCM vì vậy không xóa đi ký ức Sài Gòn - Gia Định, mà nâng ký ức ấy lên một tầng nghĩa mới.

Trong lòng thành phố hôm nay vẫn có Sài Gòn của giao thương, phố thị, năng động, cởi mở, có Gia Định của chiều sâu lịch sử, văn hóa phương Nam, nghĩa tình và hào sảng, có TP.HCM của lý tưởng độc lập, thống nhất, đổi mới và hội nhập. Những lớp ký ức ấy không đối lập nhau.

Trong 50 năm qua, tên gọi ấy đã đi vào đời sống của hàng triệu người dân thành phố như một niềm tự hào rất tự nhiên. Nhưng niềm tự hào ấy không chỉ nằm ở những ngày kỷ niệm, những khẩu hiệu trang trọng hay những biểu tượng lớn lao.

Nó hiện diện trong cách thành phố vượt qua khó khăn, trong tinh thần dám nghĩ, dám làm, trong sự cưu mang của người dân với nhau, trong những bàn tay chìa ra lúc hoạn nạn, trong phẩm chất nghĩa tình của một đô thị lớn nhưng không vô cảm.

Đó cũng là điều làm cho TP.HCM trở nên đặc biệt. Một thành phố lớn thường dễ bị cuốn vào tốc độ, cạnh tranh, áp lực mưu sinh. Nhưng thành phố này, qua rất nhiều biến cố, vẫn giữ được một trái tim ấm.

Từ những phong trào thiện nguyện, những bếp ăn nghĩa tình, những hành động sẻ chia trong khó khăn, đến tinh thần không bỏ ai lại phía sau trong các chính sách an sinh, chúng ta thấy rất rõ văn hóa Hồ Chí Minh không chỉ nằm trong những lời nói lớn, mà trước hết ở những việc làm cụ thể vì con người.

Mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, thành phố không chỉ mang một danh dự. Thành phố mang một chuẩn mực.

Chuẩn mực ấy đòi hỏi sự phát triển phải luôn gắn với con người, tăng trưởng kinh tế phải đi cùng tiến bộ xã hội, hiện đại hóa đô thị phải đi cùng văn minh, nhân ái, hội nhập quốc tế phải đi cùng bản lĩnh văn hóa dân tộc.

Một thành phố mang tên Bác không thể chỉ được đo bằng những tòa nhà cao tầng, những khu đô thị hiện đại, những chỉ số kinh tế ấn tượng, mà còn phải được đo bằng chất lượng sống của người dân, sự an toàn của trẻ em, sự bình yên của người già, cơ hội của người yếu thế và niềm tin của nhân dân vào chính quyền.

Nhìn lại 50 năm, chúng ta càng thấm thía rằng quyết định lịch sử năm 1976 không chỉ đặt tên cho một thành phố.

Quyết định ấy đặt lên vai thành phố một sứ mệnh. Sứ mệnh đó là phải xứng đáng với tên gọi mang tên Bác bằng sự phát triển cụ thể, bằng tinh thần phụng sự, bằng khát vọng đi đầu, bằng trách nhiệm với cả nước.

Đó là lý do mỗi lần nhắc đến TP.HCM, chúng ta không chỉ nhắc đến một trung tâm kinh tế lớn nhất nước, mà còn nhắc đến một biểu tượng của thống nhất, đổi mới, sáng tạo và nghĩa tình.

Đại biểu Bùi Hoài Sơn - Ảnh: GIA HÂN

Từ niềm tự hào mang tên Bác đến năng lực phát triển trong kỷ nguyên mới

Bước vào kỷ nguyên mới, TP.HCM đứng trước những thời cơ rất lớn, nhưng cũng đối diện với những yêu cầu phát triển cao hơn nhiều so với trước. Cạnh tranh giữa các đô thị hiện nay không chỉ là cạnh tranh về vốn, hạ tầng hay quy mô dân số.

Đó còn là cạnh tranh về thể chế, nhân lực, công nghệ, dữ liệu, bản sắc văn hóa, chất lượng sống và sức hấp dẫn sáng tạo.

Vì thế, phát huy giá trị tinh thần từ quyết định lịch sử cách đây 50 năm không thể chỉ dừng lại ở niềm tự hào. Điều quan trọng hơn là phải chuyển hóa niềm tự hào ấy thành năng lực phát triển.

Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới đã đặt ra một tầm nhìn rất lớn cho thành phố.

Văn kiện xác định xây dựng và phát triển TP.HCM là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng không chỉ của Đảng bộ, chính quyền thành phố mà của cả hệ thống chính trị, đồng thời nhấn mạnh phương châm "TP.HCM vì cả nước, cả nước vì TP.HCM".

Từ tinh thần đó, TP.HCM trước hết cần tiếp tục đi đầu trong đổi mới thể chế phát triển. Một đầu tàu không thể chỉ chạy nhanh hơn bằng ý chí thông thường. Đầu tàu cần đường ray đủ rộng, đủ hiện đại, đủ thông suốt.

Thành phố muốn bứt phá phải có cơ chế giải phóng nguồn lực xã hội, khuyến khích sáng tạo, bảo vệ cái mới, thu hút nhân tài, thúc đẩy kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế sáng tạo, kinh tế tri thức.

Nếu trước đây thành phố từng tiên phong trong đổi mới kinh tế, thì hôm nay thành phố cần tiếp tục tiên phong trong quản trị đô thị thông minh, quản trị dữ liệu, dịch vụ công số, tài chính quốc tế, công nghiệp văn hóa và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Nhưng công nghệ, dữ liệu hay tài chính, dù quan trọng đến đâu, cuối cùng vẫn phải quay về con người. Thành phố mang tên Bác phải là nơi con người được đặt ở trung tâm của mọi chính sách...

Người dân phải được phục vụ bằng một nền hành chính minh bạch, gần dân, trọng dân, vì dân. Đó chính là cách cụ thể nhất để tinh thần Hồ Chí Minh hiện diện trong quản trị đô thị hôm nay.

Sau 50 năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, điều lớn nhất thành phố cần gìn giữ không chỉ là tên gọi, mà là tinh thần của tên gọi ấy. Đó là tinh thần phụng sự nhân dân, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, đổi mới không ngừng, nhân văn trong phát triển.

Nếu làm được như vậy, TP.HCM không chỉ xứng đáng với quá khứ vẻ vang, mà còn có đủ bản lĩnh để bước vào tương lai như một đô thị sáng tạo, văn minh, nghĩa tình, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế.