Ảnh: REUTERS/Aziz Karimov/Ảnh tài liệu.
Hàng loạt các quan chức và chuyên gia về khu vực Trung Đông vừa cho biết Ai Cập đã triển khai một mẫu máy bay chiến đấu không người lái do Thổ Nhĩ Kỳ sản xuất tới một đường băng tại khu vực biên giới miền Tây Nam quốc gia này, nhận định đây là tín hiệu leo thang nghiêm trọng cho cuộc nội chiến tại Sudan và Ai Cập, nước láng giềng của Sudan có thể đang bị lôi kéo sâu hơn vào cuộc nội chiến này.
Ai Cập và Sudan tiếp giáp trên đường biên giới dài 1.200km, và chính phủ Ai Cập đã nhiều lần lên tiếng ủng hộ mạnh mẽ cho quân đội Sudan trong cuộc xung đột dài gần 3 năm qua giữa lực lượng này và tổ chức bán quân sự Rapid Support Forces (RSF).
Trong tháng 12/2025, văn phòng tổng thống Ai Cập đã đưa ra cảnh báo khẳng định nền an ninh quốc gia của Ai Cập liên quan mật thiết tới nền an ninh của Sudan và chính quyền này sẽ không cho phép các bên vi phạm những "lằn ranh đỏ" mà họ đặt ra. Những lằn ranh này bao gồm giữ toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ của Sudan, và cấm mọi "chính thể song song" đe dọa sự thống nhất của Sudan.
Hai quan chức Ai Cập cho biết, 2 sân bay tại miền Nam quốc gia này đã được cung cấp thiết bị quân sự trong 8 tháng qua để bảo vệ đường biên giới và tổ chức các cuộc không kích nhằm bảo vệ "nền an ninh quốc gia". Các quan chức này yêu cầu giữ kín danh tính, và không đề cập chi tiết hơn về thông tin này.
Ảnh chụp từ vệ tinh của Vantor, một công ty công nghệ vũ trụ của Mỹ, cho thấy một máy bay không người lái cỡ lớn đỗ tại một trong những sân bay trên, tại Đông Oweinat, vào ngày 29/9/2025, 28/12/2025 và 9/1/2026.
Ảnh: Vantor/Reuters phân phối.
Hai chuyên gia quân sự đã kiểm tra những hình ảnh vệ tinh này và cho biết máy bay này được xác định là mẫu Bayraktar Akinci, dựa trên thiết kế thân và cánh đặc trưng. Tờ The New York Times cũng đã đăng một số hình ảnh những chiếc Akinci tại một đường băng tại Đông Oweinat, và đưa tin cho biết những máy bay này được sử dụng trong các cuộc không kích tại Sudan.
Akinci là một trong những mẫu máy bay không người lái tối tân nhất mà công ty quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ Baykar sản xuất, có khả năng bay ở độ cao lớn, hoạt động liên tục trong 24 giờ và có thể được trang bị nhiều loại vũ khí đa dạng.
Bộ Ngoại giao và Sở Thông tin Quốc gia Ai Cập chưa phản hồi các câu hỏi về các chiến dịch tại Đông Oweinat và Sudan. Quân đội Sudan chưa phản hồi các yêu cầu bình luận.
Cùng với Ả Rập Saudi, UAE và Mỹ, Ai Cập là một thành viên trong khối "Quad", một khối 4 nước được coi là có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong cuộc xung đột tại Sudan, và khối này trong thời gian qua đã nỗ lực đứng ra trung gian các thương lượng ngừng bắn mà chưa đạt được nhiều kết quả.
Thái độ ngày càng cứng rắn của chính quyền Cairo trước cuộc xung đột này có thể sẽ là một yếu tố khó đoán trước mới cho cuộc xung đột đã lôi kéo hàng loạt các nước ngoài khu vực này. Cuộc xung đột này đã bùng nổ vào tháng 4/2023, khi quân đội Sudan và RSF bắt đầu xảy ra hiềm khích do những bất đồng về phương pháp tích hợp hai lực lượng sau khi quốc gia này chuyển giao sang chế độ dân sự.
Các chuyên gia của Liên Hợp Quốc cáo buộc UAE đã cung cấp vũ khí cho RSF, một cáo buộc mà chính quyền Abu Dhabi đã phủ nhận. Quân đội Sudan đã triển khai máy bay không người lái của Iran và Thổ Nhĩ Kỳ, và được chính quyền Qatar và Ả Rập Saudi hậu thuẫn về chính trị cũng như những hình thức khác.
Lãnh đạo RSF, ông Mohamed Hamdan Dagalo đã cáo buộc Ai Cập có dính líu vào các cuộc không kích nhằm vào tổ chức này từ tháng 10/2024, và chính quyền Cairo phủ nhận cáo buộc vào thời điểm đó. Không lâu sau khi al-Fashir thất thủ, ông Dagalo cho biết, lực lượng của ông đã bị tấn công bởi các máy bay cất cánh từ "sân bay của các nước lân cận", và đã cảnh báo những máy bay này sẽ bị coi là "mục tiêu hợp pháp".
The New Arab, một cơ quan truyền thông liên Ả Rập tại London, đã trích lời một quan chức quân đội Ai Cập cho biết Ai Cập đã tổ chức không kích nhằm vào một đoàn xe của RSF tại khu vực tam giác biên giới trong ngày 9/1/2026. Một nhà ngoại giao tại Cairo nhận được thông tin từ các quan chức Ai Cập cho biết cuộc không kích này được tổ chức từ một căn cứ không quân tại miền Nam Ai Cập.
Samir Farag, một cựu sĩ quan quân đội Ai Cập, cho biết Đông Oweinat là một trong "những căn cứ chính mà Ai Cập sử dụng để bảo vệ biên giới".
Đường băng này được đặt tại một vùng nông thôn hẻo lánh, cách 60km từ biên giới với Sudan, và từng được sử dụng chủ yếu nhằm mục đích cải tạo sa mạc trước khi cuộc chiến nổ ra.
Ông Farag nhận định: "Ai Cập không muốn có lực lượng nào hiện diện trên khu vực biên giới và đe dọa nền an ninh quốc gia. Chính quyền này sẽ can thiệp trực tiếp và kiểm soát tình hình. Điều này là rõ ràng đối với mọi nước trên thế giới".
Jeremy Binnie, chuyên gia Trung Đông tại công ty tình báo quốc phòng Jane's, cho biết mặc dù hình ảnh do Vantor cung cấp chỉ cho thấy 1 chiếc Akinci mỗi ngày, một hình ảnh do công ty vệ tinh Planet Labs của Mỹ cung cấp vào ngày 28/12 cho thấy có ít nhất 2 máy bay cùng lúc đỗ bên ngoài một nhà kho. Ông cũng cho biết những chiếc Akinci cũng được phát hiện ngoài các nhà kho khác nhau, cho thấy nhiều nhà kho được sử dụng để chứa những máy bay này khi chúng không được điều động.
Wim Zwijnenburg, chuyên gia công nghệ quân sự tại tổ chức PAX của Hà Lan cho biết, sự hiện diện của các thiết bị hỗ trợ và phương tiện vận chuyển xung quanh những máy bay này cũng như việc chúng xuất hiện tại nhiều vị trí khác nhau cho thấy chúng liên tục được sử dụng.
Một số hình ảnh mà Reuters nhận được cũng cho thấy việc sân bay này được thi công giữa đầu tháng 7/2025 và tháng 1/2026. Đường băng đã được trải lại và có thể đã được mở rộng, và nhiều đường nhỏ được xây thêm. Ngoài ra cũng có một số dấu hiệu cho thấy có hoạt động đào bới và xây dựng, với 2 tòa nhà nhỏ mới được xây thêm.
Ảnh: Planet Labs PBC/Reuters phân phối.
RSF cho biết khu vực mà tổ chức này kiểm soát đã liên tục bị các máy bay Akinci tấn công, và khẳng định các thành viên của họ đã bắn hạ ít nhất 7 chiếc kể từ tháng 6/2025 tới nay. Reuters chưa thể xác minh các khẳng định này.
Hai video được đăng tải trên mạng xã hội trong giữa tháng 1/2026 cho thấy những máy bay Akinci mà RSF khẳng định đã bị bắn hạ tại Nyala, thủ phủ của tổ chức này tại Darfur. Hai chuyên gia quân sự đã cho biết những hiện trường này có dấu hiệu khớp với khả năng máy bay Akinci bị bắn hạ, nhưng các cơ quan truyền thông chưa thể xác nhận địa điểm và thời điểm những video này được quay.
Trong tháng 2/2024, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan tuyên bố chính quyền Ankara sẽ bán máy bay không người lái cho Ai Cập sau khi hai nước này bình thường hóa quan hệ sau những bất đồng dài một thập kỷ, tuy nhiên vào thời điểm đó, ông không nêu rõ mẫu máy bay sẽ được chuyển giao.
Một nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ cho biết hai nước đã thống nhất trao đổi mẫu máy bay Akinci trong cùng năm đó. Nguồn tin này không cung cấp thêm chi tiết nào khác. Một nhà ngoại giao phương Tây thường xuyên gặp mặt các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ cho biết trong một số cuộc thảo luận riêng tư, họ đã bảo vệ và khẳng định các cuộc không kích của Ai Cập nhằm vào RSF là hợp pháp và xác nhận những máy bay này gần đây đã được triển khai cho mục đích chiến đấu, nhưng không cung cấp thêm thông tin nào khác.
5 trong số 6 chuyến bay tới Đông Oweinat xuất hiện trên dữ liệu theo dõi máy bay từ FlightRadar24 kể từ tháng 9/2025 đã có nguồn gốc từ Thổ Nhĩ Kỳ. Trong đó, 3 máy bay là máy bay chở hàng được vận hành bởi Không quân Thổ Nhĩ Kỳ từ Tekirdag, thành phố Thổ Nhĩ Kỳ nơi những chiếc Akinci được thử nghiệm.
Reuters chưa có thông tin về hàng hóa được vận chuyển trong những chuyến bay vào ngày 25/12, 26/12 và 7/1.
Văn phòng Lãnh đạo Công nghiệp Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ (SSB), cơ quan chịu trách nhiệm cho những thỏa thuận này, công ty Baykar sản xuất máy bay Akinci, và chính phủ Ai Cập đều chưa phản hồi các yêu cầu bình luận.
Justin Lynch, giám đốc văn phòng cố vấn Conflict Insights Group, một văn phòng theo dõi sát sao thông tin về cuộc xung đột tại Sudan, cho biết máy bay được đưa tới Đông Oweinat là "dấu hiệu cho thấy chính sách của Ai Cập nhằm can thiệp sâu hơn tại Sudan".
Sân bay này cách chưa tới 400km từ khu vực tam giác biên giới Sudan, một khu vực có vai trò chiến lược nhạy cảm với vị trí sát Ai Cập, và tại đây RSF có thể nhận viện trợ từ Libya gửi tới Darfur.
Nguồn viện trợ thông qua hành lang này đã đóng vai trò chủ chốt cho việc al-Fashir thất thủ, và trong sự kiện này, RSF đã bị cáo buộc đã gây ra những tội ác diện rộng, bao gồm xả súng nhằm vào thường dân và bắt cóc thường dân làm con tin để yêu cầu tiền chuộc.
Jalel Harchaoui, thành viên tổ chức nghiên cứu Royal United Services Institute của Anh cho biết việc thành phố này thất thủ là điểm đánh dấu bước ngoặt trong quan điểm "mù mờ" của Ai Cập về cuộc xung đột tại Sudan.
"Quân đội Ai Cập đã không có thái độ nào về RSF. Tuy nhiên Ai Cập phụ thuộc vào sự hỗ trợ tài chính của UAE, một quốc gia tài trợ lớn của RSF. Khi al-Fashir thất thủ… cán cân chính sách của Cairo đã nghiêng hơn về lựa chọn đặt ra các biện pháp quyết liệt nhằm vào RSF".
Một số các nhà phân tích và nhà ngoại giao được Reuters phỏng vấn cho biết chính sách của chính phủ Ai Cập cũng có thể đang được thúc đẩy bởi quyết định của Ả Rập Saudi nhằm giảm thiểu tầm ảnh hưởng của UAE tại Yemen, và những sự đối đầu này đã lan tràn tới khu vực Sừng Châu Phi.
Một quan chức UAE cho biết chính quyền này đang hợp tác với các đối tác trong khu vực – bao gồm Ai Cập và Ả Rập Saudi – để đặt ra thỏa thuận ngừng bắn tại Sudan và khẳng định đã luôn luôn đặt ra "quyết định ưa chuộng kiềm chế thay vì leo thang".
Chính phủ Ả Rập Saudi chưa phản hồi các yêu cầu bình luận.
Nguyễn Quang Minh (Reuters)
