Bóng dáng downtrend 2022

Những cú sốc kích hoạt đà giảm năm 2022

Nhìn lại năm 2022, sau khi đạt đỉnh lịch sử 1.536 điểm vào tháng 1, thị trường chứng khoán Việt Nam đã rơi vào một chu kỳ giảm sâu kéo dài. Nguyên nhân xuất phát từ sự cộng hưởng của nhiều cú sốc, cả bên ngoài lẫn trong nước.

Cú sốc đầu tiên đến từ sự kiện Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine vào ngày 24/2/2022, dẫn đến đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, giá dầu Brent tăng mạnh lên mức 138 USD/thùng, kéo theo áp lực lạm phát gia tăng. Ngay sau đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) khởi động chu kỳ tăng lãi suất với mức tăng 25 điểm cơ bản vào ngày 17/3/2022, sau một thời gian dài duy trì lãi suất ở mức thấp 0 - 0,25%.

Nếu giai đoạn đầu chịu tác động chủ yếu từ các yếu tố bên ngoài, thì đến tháng 3/2022, một loạt bê bối liên quan đến lãnh đạo FLC và Tân Hoàng Minh trong nước đã cộng hưởng, khiến VN-Index giảm hơn 24%.

Đến tháng 7/2022, lạm phát Mỹ đạt đỉnh 9,1% - mức cao nhất trong 40 năm - buộc Fed tiếp tục đẩy nhanh tốc độ tăng lãi suất trong các kỳ họp sau đó (tính đến ngày 26/7/2023, Fed đã nhiều lần tăng lãi suất, đưa mức lãi suất lên 5,25 - 5,50%). Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng phải tăng lãi suất vào tháng 9/2022, khiến VN-Index tiếp tục lao dốc về vùng 1.000 điểm. Cùng với đó, các bê bối liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp vào cuối năm 2022 càng làm gia tăng tâm lý hoảng loạn của nhà đầu tư, dẫn đến làn sóng bán tháo và đưa chỉ số về mức thấp nhất 873 điểm.

Bối cảnh 2026: Tương đồng và khác biệt

Xét về yếu tố bên ngoài, bối cảnh hiện tại cũng bắt đầu với căng thẳng địa chính trị, cụ thể là xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran, gây gián đoạn chuỗi cung ứng qua eo biển Hormuz, đẩy giá dầu tăng mạnh và tiềm ẩn rủi ro lạm phát. Tuy nhiên, so với năm 2022, bối cảnh hiện tại được đánh giá tích cực hơn ở một số điểm: Mỹ là bên chủ động trong cuộc xung đột; lạm phát Mỹ dù chưa đạt mục tiêu 2% của Fed nhưng đang duy trì ở mức thấp 2,4%; mặt bằng lãi suất hiện ở mức cao 3,75% nhưng trong xu hướng giảm, thay vì nền lãi suất thấp và xu hướng tăng như giai đoạn 2022. Trong trường hợp lạm phát gia tăng, Fed nhiều khả năng sẽ chỉ thận trọng hơn với kế hoạch cắt giảm lãi suất trong năm 2026, thay vì đảo chiều chính sách.

Về yếu tố nội tại, thị trường Việt Nam đã có nhiều thay đổi sau những bài học từ năm 2022. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm tăng dần theo hướng ổn định hơn, giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư thích nghi tốt hơn với môi trường lãi suất cao. Đồng thời, mức độ minh bạch của thị trường được cải thiện, qua đó giảm khả năng xuất hiện các cú sốc tâm lý lớn như giai đoạn trước. Bên cạnh đó, mục tiêu tăng trưởng kinh tế tích cực trong năm 2026, cùng định hướng phát triển thị trường chứng khoán đạt quy mô tương đương 100% GDP, cũng là yếu tố hỗ trợ tâm lý nhà đầu tư trong dài hạn.

VN-Index liệu có vào downtrend?

Tổng hợp các yếu tố hiện tại cho thấy, khả năng VN-Index rơi vào một chu kỳ downtrend sâu như năm 2022 là không cao. Mặc dù chỉ số vẫn neo ở vùng điểm cao nhờ một số nhóm cổ phiếu trụ, nhưng trên thực tế, phần lớn cổ phiếu đã điều chỉnh đáng kể trong thời gian qua. Thống kê cho thấy, tỷ lệ cổ phiếu nằm trên đường MA20 trong giai đoạn hiện tại chỉ ở mức 17,4%, thấp hơn nhiều so với giai đoạn đầu của nhịp giảm năm 2022.

Trong bối cảnh lãi suất vẫn duy trì ở mức cao và rủi ro toàn cầu chưa hoàn toàn được loại bỏ, dòng tiền nhiều khả năng chưa thể quay trở lại mạnh mẽ với các tài sản rủi ro như chứng khoán. Do đó, kịch bản phù hợp hơn cho năm 2026 có thể là thị trường đi ngang trong biên độ rộng, tương tự giai đoạn 2023-2024, với sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm cổ phiếu.