Hà Nội tính cho thuê vỉa hè làm nơi kinh doanh: Chuyên gia nói gì?

Lực lượng chức năng rào chắn một đoạn vỉa hè để ngăn người dân lấn chiếm - Ảnh: PHẠM TUẤN

Nội dung nằm trong dự thảo nghị quyết do Sở Xây dựng Hà Nội thực hiện đang nhận được sự quan tâm lớn của dư luận, bởi thời gian qua TP đang tích cực ra quân quyết tâm lập lại trật tự vỉa hè, dành vỉa hè cho người đi bộ.

Tuổi Trẻ Online lấy ý kiến của các chuyên gia nhằm góp thêm góc nhìn cho chủ trương thí điểm quản lý, sử dụng vỉa hè của Hà Nội.

Vỉa hè là của người đi bộ

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online sáng 14-5, tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy - nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Giao thông vận tải - cho rằng vỉa hè trước hết phải phục vụ giao thông và người đi bộ. Tuy nhiên nhiều năm qua, tình trạng lấn chiếm vỉa hè để kinh doanh, buôn bán và trông giữ xe tại Hà Nội vẫn diễn ra phổ biến, ảnh hưởng đến trật tự đô thị.

Việc Hà Nội đề xuất thí điểm cho thuê vỉa hè cần được đánh giá kỹ về hiệu quả thực tế, tránh nguy cơ hợp thức hóa các tồn tại, tiêu cực trong quản lý. Ông dẫn thực tế nhiều điểm trông giữ xe tự phát trên vỉa hè thu phí nhưng thiếu minh bạch về quản lý nguồn thu.

Vì vậy việc cho thuê, quản lý vỉa hè cần được thực hiện công khai, minh bạch, xác định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương, đặc biệt là người đứng đầu cấp xã, phường. Ngoài ra, Hà Nội cũng phân định rõ khu vực vỉa hè dành riêng cho người đi bộ và khu vực được phép kết hợp kinh doanh, để xe.

"Việc quản lý vỉa hè cần làm quy củ, có trách nhiệm, thường xuyên, kiên nhẫn chứ không phải ra quân theo phong trào dạng bắt cóc bỏ đĩa. Tuy nhiên phải khẳng định rằng vỉa hè về bản chất vẫn phải dành cho giao thông, người đi bộ" - tiến sĩ Thủy nói.

Một đoạn vỉa hè ở Hà Nội thông thoáng, rộng rãi khi TP ra quân lập lại trật tự - Ảnh: PHẠM TUẤN

Đô thị văn minh phải "đường thông, hè thoáng"

GS.TS Từ Sỹ Sùa - nguyên trưởng bộ môn vận tải đường bộ và thành phố, giảng viên cao cấp Trường đại học Giao thông vận tải - cho rằng theo nguyên lý quy hoạch và tổ chức giao thông đô thị, vỉa hè trước hết phải được ưu tiên cho người đi bộ.

Việc sử dụng vỉa hè làm nơi kinh doanh, buôn bán hoặc trông giữ xe chỉ nên được xem là giải pháp tạm thời, không phù hợp với chức năng cốt lõi của hạ tầng này.

Theo ông Sùa, tại nhiều quốc gia, vỉa hè còn được thiết kế phục vụ các phương tiện phi cơ giới như xe đạp, xe lăn hay xe đẩy trẻ em. Trong khi đó, tình trạng sử dụng vỉa hè cho các mục đích khác tại Hà Nội và nhiều đô thị ở Việt Nam hiện nay chưa phù hợp.

Hà Nội dự tính thí điểm cho thuê vỉa hè, bắt đầu tại khu vực vùng lõi đô thị - Ảnh: PHẠM TUẤN

Đánh giá về đề xuất của Hà Nội, ông cho rằng việc xây dựng tiêu chí để lựa chọn tuyến phố đủ điều kiện triển khai là cần thiết. Tuy nhiên TP cần dựa trên các luận cứ khoa học và nguyên tắc quản lý đô thị để xác định lộ trình phù hợp, từng bước đưa vỉa hè và lòng đường trở lại đúng công năng thiết kế.

Theo đó, không nên xem việc khai thác vỉa hè, lòng đường cho mục đích kinh doanh là giải pháp trung hoặc dài hạn, bởi điều này có thể đi ngược xu hướng phát triển đô thị văn minh, hiện đại trên thế giới.

"Một đô thị văn minh thì đường phải thông, hè phải thoáng" - ông Sùa nói.

Ông Sùa đánh giá cao nỗ lực của TP Hà Nội trong công tác lập lại trật tự vỉa hè thời gian qua. Tuy nhiên nếu việc cho thuê vỉa hè không được quản lý chặt chẽ, ông lo ngại chính sách này có thể bị lợi dụng, tái diễn tình trạng lấn chiếm vỉa hè, lòng đường trái quy định.

Nên cho thuê vỉa hè theo giờ?

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng - Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam - lại cho rằng để thực hiện được việc cho thuê vỉa hè, phải xác định tư tưởng "vỉa hè không chỉ dành riêng cho người đi bộ". Bởi vỉa hè còn có các hoạt động công cộng, là nơi giao lưu văn hóa, trao đổi tạo nên nhịp sống của đô thị.

"Ở một số nước trên thế giới, vỉa hè rất được coi trọng nhưng không có nghĩa là người ta buông lỏng quản lý mà vỉa hè được quản lý rất khoa học" - ông Tùng nói.

Việc Hà Nội ra quân lập lại trật tự vỉa hè, ông Tùng đánh giá bước đầu đã lập lại được trật tự đô thị.

Tuy nhiên để vỉa hè sống động, Hà Nội cần thực hiện điều tra xã hội học cụ thể để xác định thời gian nào người đi bộ nhiều nhất, thời gian nào vỉa hè không có hoạt động đi bộ để có giải pháp phù hợp.

"Không thể để một tuyến phố rộng thênh thang mà cấm không được buôn bán, trong khi đó về tối, về đêm người đi bộ rất ít. Việc cho thuê vỉa hè cần tùy theo tình hình thực tế của từng tuyến phố để đảm bảo người đi bộ vẫn có thể đi lại được" - ông Tùng nói.

Đặc biệt, cần áp dụng cho thuê vỉa hè theo khung giờ, thay vì cho thuê toàn thời gian. Theo đó, TP cần quy định rõ thời điểm nào được buôn bán, thời điểm nào phải dành cho người đi bộ, về đêm thì sẽ kinh doanh như thế nào?

"Điều này còn thể hiện khả năng quản trị đô thị của chính quyền. Trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên AI thì chúng ta có thể hoàn toàn lập trình được những giải pháp đó" - ông Tùng nói thêm.