Ngày 14/5/2026, UBCKNN đã phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) tổ chức “Hội nghị phổ biến quy định của pháp luật về công ty đại chúng, huy động vốn, thoái vốn đối với các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa đang niêm yết, đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán” với nhiều nội dung quan trọng.
Doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ nguồn lực then chốt của nền kinh tế
Tại hội nghị, ông Vũ Hồng Phương – Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước khẳng định vai trò của doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là lực lượng vật chất đặc biệt quan trọng của kinh tế nhà nước. Dù số lượng giảm mạnh sau quá trình đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn, các DNNN hiện nay vẫn nắm giữ nguồn lực khổng lồ về vốn, tài sản, công nghệ và nhân lực chất lượng cao, đóng góp đáng kể cho ngân sách.
Số liệu thống kê cho thấy, các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước đang duy trì nắm giữ khoảng 7% tổng tài sản và 10% vốn chủ sở hữu của toàn bộ doanh nghiệp trên thị trường. Khối này chiếm khoảng 25,78% tổng vốn sản xuất kinh doanh, 23,4% giá trị tài sản cố định và đầu tư tài chính dài hạn; đồng thời thu hút khoảng 0,7 triệu lao động, tương đương 7,3% lao động của toàn bộ khu vực doanh nghiệp.
Theo định hướng từ Nghị quyết số 79-NQ/TW, kinh tế nhà nước sẽ tập trung đẩy mạnh cơ cấu lại DNNN, nâng cao hiệu quả hoạt động thông qua công nghệ tiên tiến và mô hình quản trị hiện đại.
Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, nhu cầu huy động nguồn lực đầu tư giai đoạn 2026-2030 ước tính cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng tương đương với 40% GDP, tăng 1,7 lần so với giai đoạn trước (2021-2025), trong đó khoảng 80% phải huy động ngoài ngân sách.
Do đó, việc huy động vốn qua thị trường chứng khoán là một kênh quan trọng, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa, là công ty đại chúng, đang niêm yết hoặc giao dịch trên thị trường chứng khoán.
Bên cạnh đó, việc niêm yết, đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp áp dụng các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế, chuẩn mực quản trị doanh nghiệp theo hướng hiện đại, phù hợp với thông lệ quốc tế.
Siết chặt các quy định về tư cách công ty đại chúng
Thông tin về khung pháp lý, bà Lê Thị Thu Hằng – Phó Trưởng Ban Giám sát công ty đại chúng (UBCKNN) cho biết các điều kiện về công ty đại chúng đã có những thay đổi quan trọng theo Luật Chứng khoán sửa đổi (Luật số 56/2024/QH15). Cụ thể, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời: Vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên; Vốn chủ sở hữu đạt tối thiểu 30 tỷ đồng (hiệu lực từ 01/01/2026) và cơ cấu cổ đông phải có ít nhất 10% cổ phiếu do tối thiểu 100 nhà đầu tư (không phải cổ đông lớn) nắm giữ.
Về quy định hủy tư cách công ty đại chúng, Luật mới đã bổ sung các trường hợp bị hủy bắt buộc. Doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ công bố thông tin, như không công bố báo cáo tài chính hoặc nghị quyết đại hội đồng cổ đông trong hai năm liên tiếp, sẽ bị hủy tư cách ngay khi phát hiện. Tương tự, các đơn vị không đăng ký cổ phiếu, niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trong vòng một năm kể từ ngày trở thành công ty đại chúng cũng thuộc diện bị hủy tư cách.
Riêng trường hợp không đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông hoặc vốn chủ sở hữu, cơ quan quản lý sẽ cho phép thời gian khắc phục là một năm. Như vậy, các doanh nghiệp vi phạm nhóm điều kiện này sẽ có thời hạn đến ngày 1/1/2027 trước khi bị hủy tư cách chính thức.
Theo số liệu rà soát trong khoảng 1.600 công ty đại chúng hiện có trên thị trường, gần 790 doanh nghiệp có nguồn gốc từ cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Trong đó, có 67 công ty không đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông, trong đó 21 doanh nghiệp thuộc diện được xem xét duy trì (Luật số 68) và 46 công ty không thuộc diện áp dụng cơ chế chuyển tiếp.
Ngoài ra, có 53 công ty không đáp ứng điều kiện về vốn chủ sở hữu và 41 công ty chưa thực hiện đăng ký cổ phiếu, đăng ký giao dịch theo quy định. Các doanh nghiệp chưa đăng ký giao dịch sẽ thuộc diện bị hủy tư cách công ty đại chúng ngay trong năm nay.
Giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng
Đề cập đến những vướng mắc thực tế, ông Bùi Ngọc Huyên – Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán chứng khoán (UBCKNN) nhận định rào cản lớn nhất hiện nay là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) quá thấp. Tình trạng Nhà nước hoặc các cổ đông lớn nắm giữ từ 90% đến 99% vốn điều lệ khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó trong việc duy trì tư cách công ty đại chúng theo chuẩn mới.
Để tháo gỡ nút thắt này, ông Huyên đề xuất hai nhóm giải pháp trọng tâm. Một là, các cổ đông lớn, đặc biệt là cổ đông Nhà nước, cần chủ động thoái bớt vốn thông qua các phương thức đấu giá công khai hoặc khớp lệnh trên sàn chứng khoán. Hai là, doanh nghiệp có thể thực hiện phát hành thêm cổ phiếu để vừa tăng cường năng lực tài chính, vừa pha loãng tỷ lệ sở hữu tập trung của các cổ đông lớn hiện hữu.
Về hình thức huy động, đại diện Ban Quản lý Chào bán lưu ý doanh nghiệp có thể linh hoạt lựa chọn giữa chào bán ra công chúng, phát hành cổ phiếu cho người lao động (ESOP) hoặc chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược. Trong đó, phương thức chào bán riêng lẻ được xem là lựa chọn tối ưu và linh hoạt hơn cho các doanh nghiệp đang trong quá trình tái cấu trúc, bởi hình thức này không áp đặt các điều kiện khắt khe về lợi nhuận hay lỗ lũy kế như chào bán rộng rãi ra công chúng.
Ông Huyên nhấn mạnh, việc gia tăng tỷ lệ free-float là bước đi chiến lược để cải thiện thanh khoản, thu hút dòng vốn ngoại và nâng tầm đẳng cấp quản trị cho doanh nghiệp.
