Vợ, chồng, con chưa thành niên của người có nghĩa vụ kê khai phải kê khai tài sản, thu nhập
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 164/2026/NĐ-CP về kiểm soát tài sản thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Tại Nghị định này quy định tài sản, thu nhập phải kê khai là tài sản của người có nghĩa vụ kê khai, vợ (chồng) và con chưa thành niên của người có nghĩa vụ kê khai bao gồm: Quyền sử dụng đất; Nhà ở, công trình xây dựng; Tài sản khác gắn liền với đất; Vàng, kim cương, bạch kim và các kim khí quý, đá quý khác mà mỗi loại có tổng giá trị từ 150 triệu đồng trở lên; Tiền (tiền Việt Nam, ngoại tệ) gồm tiền mặt, tiền cho vay, tiền trả trước, tiền gửi cá nhân, tổ chức trong nước, tổ chức nước ngoài tại Việt Nam mà tổng giá trị quy đổi từ 150 triệu đồng trở lên; Cổ phiếu, trái phiếu, vốn góp, các loại giấy tờ có giá khác mà tổng giá trị từ 150 triệu đồng trở lên; Tài sản số, tài sản khác mà mỗi loại có giá trị từ 150 triệu đồng trở lên; Các khoản nợ có giá trị từ 150 triệu đồng trở lên; Tài sản ở nước ngoài; Tài khoản ở nước ngoài; và Tổng thu nhập giữa hai lần kê khai.
Về người có nghĩa vụ kê khai hằng năm, Nghị định quy định, người có nghĩa vụ kê khai theo quy định tại điểm b khoản 3 Điều 36 của Luật Phòng, chống tham nhũng bao gồm: Người giữ chức vụ từ Trưởng phòng và tương đương có phụ cấp chức vụ từ 0,25 trở lên công tác tại các cơ quan nhà nước; Trưởng phòng và tương đương trở lên công tác tại doanh nghiệp nhà nước ở các vị trí việc làm phụ trách trực tiếp công tác: tổ chức cán bộ, quản lý tài chính công, tài sản công, đầu tư công hoặc trực tiếp tiếp xúc và giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân; Người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Ông Lê Văn Cuông, nguyên phó trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hoá cho hay, trong Luật Phòng, chống tham nhũng đã đặt ra vấn đề kê khai tài sản từ nhiều năm nay, nhưng chưa đặt vấn đề kê khai đối với vợ (chồng), con. Trong thực tế, dư luận cho rằng việc kê khai tài sản lâu nay vẫn còn mang tính hình thức, chưa phản ánh đúng thực tế, vẫn còn tình trạng né tránh, không trung thực, giấu giếm, hoặc tẩu tán, chuyển tài sản sang tên cho vợ con, và người thân.
Theo ông Cuông, hiện trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Đảng và Nhà nước đã khẳng định phải quyết liệt, phòng chống từ xa. Thời gian qua, chúng ta chủ yếu tập trung vào khâu “chống” rất quyết liệt, đạt được nhiều kết quả và dư luận rất đồng tình. Nhưng quan trọng hơn là phải “phòng”. Phòng ngừa mới là chính yếu. “Vì vậy, để đi sâu vào các giải pháp phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực một cách triệt để, đối tượng kê khai không chỉ dừng lại ở cán bộ, công chức trực tiếp mà còn phải mở rộng ra người thân có liên quan. Lâu nay, người ta hay gọi đó là “sân sau” – nơi quan chức tuồn tài sản cho vợ (chồng) con, người thân đứng tên. Việc này khiến cho bản kê khai tài sản của cán bộ không chính xác, không thực chất. Đảng, Nhà nước đã có quy định, nếu vợ (chồng), con vi phạm các quy định pháp luật thì cán bộ, công chức cũng phải chịu trách nhiệm. Vấn đề kê khai tài sản cũng vậy, những người thân này đều phải có trách nhiệm kê khai để việc quản lý tài sản được chặt chẽ, minh bạch, tránh tình trạng tẩu tán tài sản”- ông Cuông nói.
Công khai bản kê khai tại cơ quan, tổ chức, đơn vị
Nghị định quy định việc công khai bản kê khai đối với những người thuộc phạm vi kiểm soát của cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập quy định tại các khoản 2, 3 và 7 Điều 30 của Luật Phòng, chống tham nhũng. Theo đó, bản kê khai được công khai chậm nhất là 5 ngày làm việc kể từ ngày cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý, sử dụng người có nghĩa vụ kê khai bàn giao bản kê khai cho Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập. Thời gian niêm yết bản kê khai là 15 ngày. Vị trí niêm yết phải bảo đảm an toàn, thuận tiện cho việc đọc các bản kê khai.
Theo ông Lê Văn Cuông, một trong những biện pháp phòng ngừa là làm sao để cán bộ, công chức và người dân quen với môi trường công khai, minh bạch. Lâu nay, chính sự thiếu công khai, minh bạch, tù mù đã tạo kẽ hở để lẩn trốn, san sẻ, tẩu tán tài sản mà chúng ta không có cơ sở để phát hiện hay ngăn chặn. Vì vậy việc công khai bản kê khai tại cơ quan, tổ chức, đơn vị là chính xác.
Ông Phạm Trường Dân, nguyên Phó giám đốc Công an tỉnh Quảng Nam (nay là TP Đà Nẵng) cho rằng, để kiểm soát thực chất tài sản của cán bộ, công chức, viên chức, đặc biệt là những người có chức vụ, quyền hạn thì việc kê khai phải rõ ràng, minh bạch. Vấn đề không chỉ kê khai mà phải công khai bản kê khai đó tại cơ quan, đơn vị.
“Việc công khai bản kê khai tài sản là cần thiết, đặc biệt đối với những cán bộ giữ chức vụ quản lý. Tuy nhiên, việc công khai như thế nào lại là một vấn đề cần quan tâm. Do đó, nên giới hạn phạm vi công khai trong nội bộ cơ quan, hoặc cụ thể hơn là công khai trong phạm vi phòng, ban nơi cán bộ đó trực tiếp công tác để những người làm việc trực tiếp, hiểu rõ nhất về cán bộ đó có thể giám sát. Khi có ý kiến về bản kê khai thì cấp ủy nơi người kê khai công tác cần kịp thời xác minh, làm rõ. Công khai là việc cần thiết để cơ quan quản lý vừa giám sát được cán bộ nhưng cũng phải bảo vệ được cán bộ trước những hành vi đả kích, nói xấu, đặt điều khi công khai bản kê khai tài sản”-ông Dân nói.
Ông Nguyễn Bá Sơn, Chủ tịch Hội Luật gia TP Đà Nẵng, nguyên Uỷ viên Uỷ ban Tư pháp (nay là Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp) cho rằng, trước đây chúng ta có một kẽ hở rất lớn, cán bộ thường “lách luật” bằng cách để người nhà đứng tên tài sản. Quy định cũ chỉ yêu cầu cán bộ phải kê khai nên tài sản đứng tên người nhà nghiễm nhiên bị bỏ lọt. Điều này dẫn đến những câu chuyện hết sức vô lý trong thực tế, chẳng hạn như một cô sinh viên mới ra trường lại sở hữu khối tài sản lên tới vài ngàn tỷ đồng mà không rõ nguồn gốc từ đâu ra.
Kê khai tài sản, thu nhập là biện pháp phòng ngừa tham nhũng cốt lõi nhằm minh bạch hóa khối lượng tài sản của cán bộ, công chức, giúp cơ quan chức năng kiểm soát biến động tài sản, phát hiện và ngăn chặn các hành vi tham nhũng, tẩu tán hoặc làm giàu bất hợp pháp. Do đó, việc Kiểm soát tài sản thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn là biện pháp “phòng” giúp ngăn chặn tham nhũng, tiêu cực từ sớm, từ xa, hình thành cơ chế phòng ngừa chặt chẽ để “không thể” tham nhũng, tiêu cực.
Ông Phạm Văn Hoà - Uỷ viên Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội: Phòng ngừa người có chức vụ quyền hạn lợi dụng thân nhân để tham nhũng
Cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã đi vào giai đoạn quyết liệt. Việc bắt buộc vợ (chồng) và con chưa thành niên của người có nghĩa vụ kê khai cũng phải kê khai tài sản thu nhập là hợp lý. Tới đây, Quốc hội sẽ sửa đổi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Phòng, chống tham nhũng. Lúc đó các quy định sẽ sát với thực tiễn, phù hợp và mang tính pháp lý nhiều hơn. Hiện nay có một số quy định mới chỉ là quy định của Đảng, Nghị định của Chính phủ. Nhưng sắp tới đây luật này khi ban hành sẽ “luật hóa” những quy định này trở thành pháp luật của Nhà nước để công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đạt hiệu quả thiết thực hơn. Qua đó, phòng ngừa những đối tượng lợi dụng chức vụ quyền hạn, lợi dụng thân nhân, gia đình tác động với nhau để tham nhũng dưới nhiều hình thức khác nhau. Việc kiểm soát tài sản thu nhập sẽ phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hiệu quả, lấy lại lòng tin của người dân đối với Đảng, Nhà nước.
Ông Nguyễn Bá Sơn - Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng: Tiến tới thu hồi tài sản bất minh, không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp
Điểm mới đáng chú ý nhất ở đây chính là quy định bắt buộc kê khai đối với tài sản của vợ, chồng và con cái. Việc từng bước mở rộng đối tượng kê khai sang người nhà cán bộ chính là bước đi xuất phát từ thực tiễn và hoàn toàn phù hợp với quá trình phát triển của xã hội. Không thể tiếp tục để xảy ra tình trạng con cái đứng tên một khối tài sản khổng lồ vô lý mà không giải trình được nguồn gốc. Quy định mới này là rất cần thiết để từng bước khép kín các lỗ hổng trong quản lý. Hơn thế nữa, đối với những khối tài sản bất minh, không minh bạch và không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp, cần tiến tới cơ chế xem xét thu hồi. Tất nhiên, đây là một lộ trình cần thực hiện từng bước. Nhiều quốc gia trên thế giới cũng đã áp dụng quy định này.
