Tại Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” diễn ra chiều ngày 12/5, ông Tô Trần Hòa – Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (UBCKNN) nhận định tiềm năng của thị trường này tại Việt Nam là rất lớn.
Tiềm năng thị trường tài sản số rất lớn
Dẫn chứng dữ liệu từ Chainalysis, ông Hòa cho biết tốc độ tăng trưởng người dùng tại Việt Nam đã bứt phá mạnh mẽ từ năm 2017 đến nay, với ước tính đạt gần 16 triệu tài khoản vào năm 2025. Việt Nam cũng nằm top đầu thế giới về chỉ số chấp nhận tài sản mã hoá toàn cầu năm 2025 thu hút sự quan tâm của các tổ chức quốc tế. Về quy mô, tổng giá trị giao dịch trong năm 2025 ước đạt 220 tỷ USD, một con số đầy ấn tượng cho thấy sức hút mạnh mẽ của thị trường trong tương lai.
Trước bối cảnh đó, Chính phủ và các cơ quan quản lý đã sớm có những bước đi chiến lược nhằm xây dựng niềm tin số và một thị trường minh bạch.
Ông Hòa khẳng định chủ trương này được nhất quán qua các Nghị quyết quan trọng như Nghị quyết số 20, 52, 57 và gần nhất là Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, tất cả đều hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế số an toàn và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia.
Hiện nay, hệ thống chính sách đã hình thành được những nền tảng pháp lý cốt lõi, bắt đầu từ Luật Công nghiệp công nghệ số. Đây là văn bản pháp lý nền tảng đầu tiên định nghĩa rõ rệt về tài sản số, tài sản ảo và tài sản mã hóa, đồng thời chính thức thừa nhận và bảo vệ các loại hình này theo quy định pháp luật. Song song đó, Luật Đầu tư sửa đổi đã tháo gỡ nút thắt về mã ngành nghề, xác định kinh doanh tài sản mã hóa là ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
Đặc biệt, Nghị quyết số 05 được xem là "kim chỉ nam" cho việc xây dựng thị trường giao dịch tại Việt Nam, phân định rõ rệt giữa thị trường sơ cấp và thứ cấp. Đáng chú ý, khái niệm ICO (phát hành tài sản mã hóa) lần đầu tiên được chính thức hóa, cho phép hoạt động phát hành diễn ra dựa trên cơ sở đăng ký tương tự như mô hình IPO trong thị trường chứng khoán.
Để cụ thể hóa các hoạt động này, Bộ Tài chính đã ban hành các thông tư hướng dẫn chi tiết về kế toán và thuế. Theo Thông tư số 15, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP) và các nhà đầu tư tổ chức đã có hướng dẫn hạch toán minh bạch trong bảng cân đối kế toán, thay vì phải ghi nhận vào danh mục "chi phí khác" như trước đây.
Về nghĩa vụ thuế, Thông tư số 32 và Thông tư số 41 đã thiết lập một cơ chế quản lý chặt chẽ nhưng linh hoạt. Trong khi các tổ chức trong nước chịu mức thuế thu nhập doanh nghiệp chung là 20%, thì các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức nước ngoài được áp dụng mức thuế 0,1%. Đáng chú ý, các doanh nghiệp VASP sẽ thực hiện nghĩa vụ nộp thuế thay cho nhóm đối tượng này nhằm tối ưu hóa thủ tục hành chính.
Hệ thống quản lý thuế cũng được liên kết đồng bộ với Cổng Dịch vụ công quốc gia và dữ liệu của Bộ Công an, bảo đảm tính nghiêm minh và minh bạch. Với sự tham gia của các công ty chứng khoán vào hệ sinh thái, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện một thị trường tài sản số chuyên nghiệp, sẵn sàng cho những vận hội mới trong kỷ nguyên AI.
Trao quyền chọn tài sản mã hóa niêm yết cho các sàn giao dịch
Để nâng cao tính minh bạch và tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư khi tham gia thị trường tài sản mã hóa, lãnh đạo UBCKNN nhấn mạnh bốn nhóm giải pháp và trách nhiệm cốt lõi của các bên liên quan.
Trước hết, theo tinh thần của Nghị quyết số 05, yêu cầu then chốt là tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP). Các tổ chức này có nghĩa vụ thực hiện công bố thông tin định kỳ, bất thường hoặc theo yêu cầu, đồng thời phải công khai toàn bộ biểu phí dịch vụ và các hợp đồng ký kết với bên thứ ba cho nhà đầu tư.
Hiện nay, Bộ Tài chính đang nghiên cứu xây dựng các văn bản hướng dẫn chuyên ngành để chuẩn hóa chế độ báo cáo này, áp dụng cho cả các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ cho VASP. Khẳng định về sự nghiêm minh trong quản lý, lãnh đạo UBCKNN cho biết: “Khi triển khai bốn nhóm nghiệp vụ chính, tất cả các nghiệp vụ này đều yêu cầu tổ chức cung cấp dịch vụ phải thường xuyên công bố thông tin. Bất cứ thay đổi nào trong quy trình hoạt động cũng đều phải được công bố. Cơ quan quản lý cũng sẽ kiểm tra, giám sát rất chặt chẽ đối với hoạt động này” .
Song song với minh bạch thông tin, trách nhiệm của VASP là cần xác thực danh tính (KYC) được đặt lên hàng đầu nhằm bảo vệ thị trường khỏi các rủi ro phi pháp. Mọi nhà đầu tư tham gia giao dịch bắt buộc phải thực hiện KYC, đảm bảo tài khoản giao dịch được gắn với tài khoản ngân hàng chính chủ.
Trong vai trò là những tổ chức tuyến đầu giám sát giao dịch, các VASP có trách nhiệm bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống, đồng thời các cơ quan quản lý sẽ tiến hành kiểm tra tuân thủ gắt gao nhằm loại bỏ các hành vi lừa đảo hoặc lợi dụng để chiếm đoạt tài sản.
Một nguyên tắc quan trọng nữa là các tổ chức cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm bảo vệ tài sản của nhà đầu tư, đồng thời tách biệt tài sản của nhà đầu tư với tài sản của tổ chức để tránh việc sử dụng tài sản của nhà đầu tư cho hoạt động giao dịch của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về phòng, chống rửa tiền theo Luật Phòng, chống rửa tiền và các tiêu chuẩn của FATF là yêu cầu bắt buộc đối với tất cả các sàn giao dịch.
Về phía quyền lợi và nghĩa vụ chuyên môn, các tổ chức sẽ có một quyền rất quan trọng là quyền lựa chọn tài sản mã hóa để niêm yết và giao dịch theo thông lệ quốc tế, song lãnh đạo UBCKNN khuyến khích sự thận trọng, ưu tiên các tài sản có tính thanh khoản cao và phổ biến để hạn chế rủi ro cho thị trường.
Ngoài ra, các sàn giao dịch cũng được quyền thu phí dịch vụ liên quan đến hoạt động kinh doanh tài sản mã hóa. Đối với hoạt động phát hành, các tổ chức phát hành cũng phải thực hiện công bố thông tin tương tự như các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Bất kỳ thay đổi nào cũng đều phải được công bố theo bản cáo bạch, hay theo thuật ngữ chuyên ngành là “white paper”, khi thực hiện chào bán, phát hành.
Nhằm bảo vệ tối đa lợi ích của người tham gia, các VASP phải ưu tiên thực hiện lệnh giao dịch của nhà đầu tư trước lệnh của chính tổ chức, đồng thời tài sản của nhà đầu tư sẽ được bảo vệ căn cứ theo các quy định của Bộ luật Dân sự. Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng niềm tin số, cơ quan quản lý sẽ thiết lập các quy chế phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Công an, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước, kết hợp với các đoàn kiểm tra liên ngành để giám sát toàn diện mọi hoạt động trên thị trường tài sản mã hóa.
