Và một trong những chỉ đạo của Thủ tướng tại cuộc họp là: "rà soát tổng thể chương trình, nghiên cứu cắt giảm những môn học không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay, khi trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ rất tích cực cho việc dạy và học".
Và chỉ đạo ấy đang làm nhiều thầy cô giáo, nhiều cấp trường học rất mừng.
Sáng qua, tôi ngồi cà phê với mấy gia đình, toàn là giáo viên, có hiệu trưởng, hiệu phó trường Trung học cơ sở, có giáo viên Trung học phổ thông..., họ cũng sôi nổi bàn về chuyện này.
Rất nhiều ý kiến, từ... vĩ mô cấp trường, tới cụ thể của giáo viên bộ môn.
Ví dụ một giáo viên dạy Hóa nói, em được đào tạo chuyên môn là hóa, để dạy môn hóa, giờ tích hợp, dạy thêm lý, mỗi lần vào dạy là mỗi lần... run, vì cái môn mà mình không được đào tạo ấy, học sinh có khi nó giỏi hơn mình, vì nó còn học thêm học nếm khắp nơi. Dạy suôn sẻ, tức cô đọc trò chép mà nó không hỏi gì là mừng, còn có đứa nó... ngứa mồm, nó hỏi một câu ngoài sách giáo khoa là mình ú ớ ngay.
Mà chất lượng dạy cái môn mình không được đào tạo ấy, chả nói thì ai cũng biết nó như thế nào?
Ngay tiếng Anh, được đào tạo chính quy để dạy, gặp phải trò nó giỏi hơn mình, nó nói một tràng, mình nghe như vịt nghe sấm. Mà trò giỏi tiếng Anh hơn cô, thầy giờ nhiều lắm, vì ngoài học ở trường, chúng còn đi học ở trung tâm, học thêm thầy cô giỏi và học online với người bản xứ?
Cô hiệu trưởng kể, trường em có cuộc sinh hoạt, cần MC tiếng Anh, nói cô giáo tiếng Anh làm, cô không dám, cuối cùng là một học trò làm, hết sức trôi chảy, thành công.
Một cô khác: Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp với chương trình địa phương là xa rời nhất. Hoạt động trải nghiệm thì đúng nhưng cách triển khai rất hời hợp, mà chiếm tới 3 tiết một tuần. Các chủ đề hoạt động cần tổ chức linh hoạt, phù hợp với điều kiện của mỗi trường. Còn chương trình địa phương thì... ối giời ơi, bởi nó đã có ở các môn khác rồi, giáo viên chỉ cần liên hệ là đủ, chứ như hiện nay là rất chồng chéo mà lại không sâu.
Một thầy giáo lâu năm nhắn cho tôi: Hãy thẳng thắn, cầu thị để tách các môn gọi là tích hợp trả lại đúng môn học vốn có. Nội dung giáo dục địa phương nên để các cơ sở giáo dục chủ động xây dựng thành các chủ đề phù hợp và tích hợp vào các môn học tương ứng. Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp rút bớt số tiết. Cơ cấu lại môn Tin học để tích hợp thêm nội dung AI. Cơ cấu lại môn Giáo dục công dân để thêm nội dung giáo dục công dân số.
Lại một bạn khác nhắn: "Giáo dục địa phương và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp nên lồng vào các bài nói chuyện trong giờ chào cờ (giờ chào cờ có thể dài hơn), các môn kỹ năng và năng khiếu có thể xây dựng thành các câu lạc bộ".
Chưa hết, bạn tôi, một cựu cán bộ lãnh đạo cấp sở bảo ngay cháu ông cũng... khổ vì học cả mấy môn nghệ thuật, thay vì để học sinh đăng ký theo năng khiếu chọn môn nhạc hoặc mỹ thuật, thì đây các cháu phải học đủ. Tất nhiên có thể cái món học thưởng thức thì chung, nhưng đi vào cụ thể, có phải ai cũng có năng khiếu vẽ hoặc đàn đâu, và vì thế nên cuối năm mới có màn... chạy điểm. Và sự kiện năm nào một cô giáo dạy nhạc ở Pleiku bị phụ huynh giăng băng rôn trước cổng trường phản đối cách đánh giá học sinh là một ví dụ. Cái này có khi để... bù cho một thời gian dài, như thế hệ chúng tôi, không được học môn này trong trường. Nhiều người hiểu, dạy môn này trong trường phổ thông là dạy cách cảm thụ, dạy đại cương chứ không phải dạy để trở thành họa sĩ, ca sĩ hay nhạc sĩ? Nhưng cách dạy, cách chấm điểm hiện nay thì lại không như cách hiểu này.
Mới biết, các thầy cô giáo, các nhà quản lý giáo dục, dẫu ở cấp địa phương, cấp trường, nhưng bằng trải nghiệm thực tế của mình, họ có rất nhiều kinh nghiệm, trải nghiệm, rất có trách nhiệm nghề nghiệp, và luôn đau đáu với nghề, để khi cần, họ cung cấp cả loạt, ngay và luôn, không cần thời gian soạn thảo, suy nghĩ lâu...
Và một vấn đề nữa, luôn luôn nóng, được đặt ra, ấy là thiếu giáo viên trong các trường, nhưng số sinh viên ra trường xin việc không được rất nhiều. Cũng nhiều giáo viên hợp đồng lâu năm nhưng không được vào biên chế vì... hết biên chế.
Chính trong cuộc họp Phó thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì ấy, bộ Giáo dục và Đào tạo báo cáo: Cả nước hiện còn thiếu 110.930 giáo viên các cấp học mầm non, phổ thông trong biên chế so với định mức quy định.
Cái khó hiện nay là, ngành giáo dục nhưng không được tuyển dụng giáo viên, nên một cô hiệu trưởng kể: Trường thiếu giáo viên hóa nhưng lại được bổ về giáo viên thể dục. Về tổng thể là đủ biên chế nhưng thực ra thì vẫn phải đi hợp đồng. Và tiền hợp đồng thì tài chính cấp, họ thấy đủ biên chế nhưng sao lại hợp đồng? Thì mình cũng thấy vô lý chứ nói gì các vị quản tiền "chặt hơn keo dính chuột ấy". Tréo ngoe thế nhưng biết làm sao?
Và cô này chép miệng: Vấn đề là phải đảm bảo đủ giáo viên. Nên cách chức người đứng đầu có thẩm quyền tuyển dụng nếu có chỉ tiêu biên chế mà không tuyển đủ và đúng thời hạn. Nhưng giờ có biết ai là người chịu trách nhiệm việc này đâu?
Lại nhớ cựu Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn từng nói: "giáo dục nắm mọi thứ, trừ nắm giáo viên, và tài chính". Ông đã than: "Bộ Giáo dục không có tiền để cho trường này lớp kia thậm chí một cái máy tính, dù biết là thiếu", và biết chỗ này chỗ kia thiếu giáo viên nhưng "Bộ Giáo dục lại không thể tuyển. Lý do: Đây là thẩm quyền địa phương. Còn địa phương thì, ở rất nhiều nơi - không dám tuyển. Vì "để dành chỉ tiêu trừ đi các suất giảm biên chế".
Lại còn chuyện giáo viên hợp đồng. Không có biên chế nhưng không đủ giáo viên, thì phải hợp đồng. Và đã hợp đồng thì có khác gì biên chế. Khác đấy, nên Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn trăn trở: "Bản thân tôi rất trăn trở về vấn đề này. Tại sao giữa giáo viên hợp đồng và giáo viên là viên chức lại còn có sự bất bình đẳng? Làm thế nào để những giáo viên đã cống hiến nhiều năm có cơ hội được tuyển dụng?". Theo ông, đây là vấn đề cần tiếp tục được các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, tháo gỡ để bảo đảm công bằng cho đội ngũ giáo viên đã nhiều năm cống hiến. Nhiều giáo viên đã đứng lớp hàng chục năm nhưng vẫn chưa được tuyển dụng vào viên chức, trong khi vẫn thực hiện đầy đủ nhiệm vụ chuyên môn như giáo viên trong biên chế là hết sức vô lý.
Ôi chỉ một buổi ngồi cà phê và đọc một loạt tin nhắn mà thấy ra bao vấn đề. Tất nhiên, tôi cũng hiểu, những gì bộ và nhà nước làm lâu nay là phải có lý, là cái nhìn tổng thể, nhưng có lý là một chuyện, còn có phù hợp không lại là chuyện khác. Cũng như thế là tổng thể, tổng thể nhưng phải áp dụng được với cơ sở, chứ không thì tổng thể vẫn chỉ là... tổng thể. Nó như cô giáo dạy Sử kể: đi tập huấn sách giáo khoa thì môn thầy nào thầy ấy giảng, nhưng về thì chúng em phải... tích hợp. Mà cái môn địa nó mênh mông chứ đâu chỉ sông tên gì, nước ta bao nhiêu kilomet bờ biển, rừng vàng biển bạc ra sao. Thiên hà mênh mông thế, học trò nó hỏi một phát là chết đứng?
Còn rất nhiêu câu hỏi, nhiều vấn đề đặt ra, nhưng thôi, tôi chỉ xin chép lại từng ấy. Có thời gian sẽ xin quay trở lại.
*Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả
