Việt Nam đang đặt ra những mục tiêu phát triển rất lớn: tăng trưởng cao, phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Ở một nghĩa nào đó, nguồn lực lớn nhất của một quốc gia không nằm trong lòng đất, mà nằm trong lòng người. Đó là khát vọng vươn lên của doanh nghiệp, tinh thần dám nghĩ dám làm của người dân, năng lượng đổi mới sáng tạo của xã hội và niềm tin vào một môi trường phát triển thông thoáng, minh bạch và có thể dự đoán được.
Khi "ma sát thể chế" làm hao mòn động lực phát triển
Trong kinh tế học hiện đại, có một khái niệm rất đáng suy ngẫm: "ma sát thể chế".
Đó là những lực cản vô hình làm chậm sự vận động của nền kinh tế: thủ tục kéo dài, quy định chồng chéo, giấy phép con, sự thiếu rõ ràng trong thực thi, tâm lý sợ trách nhiệm và những chi phí phát sinh ngoài dự kiến.
Những lực cản này không gây ra khủng hoảng ngay lập tức, nhưng chúng âm thầm làm suy giảm năng lượng phát triển của xã hội. Một doanh nghiệp mất vài tháng chỉ để hoàn tất thủ tục có thể mất luôn cơ hội thị trường. Một dự án đầu tư bị chậm trễ không chỉ làm tăng chi phí, mà còn làm giảm niềm tin của nhà đầu tư. Một startup phải dành quá nhiều thời gian cho các quy trình hành chính sẽ đánh mất thứ quý giá nhất của đổi mới sáng tạo: tốc độ.
Đó là lý do vì sao thời gian qua Chính phủ liên tục thúc đẩy một làn sóng cải cách mạnh mẽ. Tiếp tục triển khai Kết luận số 18 của Hội nghị Trung ương 2 và chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, Sau 8 Nghị quyết cải cách được ban hành trước đó, Chính phủ tiếp tục ban hành thêm hàng loạt Nghị quyết mới như Nghị quyết 66.16/2026/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và quy định liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh; Nghị quyết 66.17/2026/NQ-CP về cắt giảm, sửa đổi ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP về phân quyền, cắt giảm điều kiện kinh doanh và giảm mạnh tiền kiểm; cùng các cơ chế đặc biệt tháo gỡ khó khăn pháp lý theo tinh thần Nghị quyết 206 của Quốc hội.
Chỉ riêng 11 Nghị quyết mới đã giúp cắt giảm hàng trăm thủ tục hành chính, hàng nghìn điều kiện kinh doanh
Chỉ riêng 11 Nghị quyết mới đã giúp cắt giảm hàng trăm thủ tục hành chính, hàng nghìn điều kiện kinh doanh, danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện cũng được cắt giảm từ 198 xuống còn 142, và dự kiến tiết kiệm khoảng 23 nghìn tỷ đồng chi phí tuân thủ mỗi năm cho xã hội.
Nhưng ý nghĩa lớn nhất của các Nghị quyết này không chỉ nằm ở những con số. Điều quan trọng hơn là Chính phủ đang trực tiếp tháo bỏ những "ma sát thể chế" đã làm chậm sự vận động của nền kinh tế.
Không thể bước vào kỷ nguyên phát triển mới với tư duy vận hành cũ
Việt Nam đang đặt ra những mục tiêu phát triển rất lớn: tăng trưởng cao, phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Nhưng khát vọng lớn đòi hỏi một hệ điều hành phát triển mới. Không thể xây dựng một nền kinh tế đổi mới sáng tạo bằng một bộ máy vận hành quá nặng về quy trình và tầng nấc. Không thể thúc đẩy doanh nghiệp tăng tốc nếu mọi quyết định đều phải chờ đợi quá lâu. Không thể khuyến khích đổi mới nếu môi trường thể chế tạo cảm giác làm thì khó, xin thì lâu, mà rủi ro trách nhiệm lại lớn.
Trong nhiều năm, một phần không nhỏ năng lượng xã hội đã bị "đóng băng" bởi tâm lý ngại đầu tư, ngại đổi mới, ngại thử nghiệm, ngại quyết định. Ở khu vực doanh nghiệp, đó là tâm lý co cụm để giảm rủi ro. Ở khu vực công, đó là tâm lý "an toàn là trên hết". Khi những tâm lý ấy lan rộng, nền kinh tế rất dễ rơi vào trạng thái tăng trưởng thiếu đột phá, đổi mới sáng tạo chậm, bộ máy vận hành cầm chừng, xã hội suy giảm động lực hành động.
Bởi vậy, điều mà các Nghị quyết cải cách mới đang hướng tới không chỉ là giảm thủ tục. Điều quan trọng hơn là khơi thông lại động lực phát triển của toàn xã hội.
Từ "quản cho chặt" sang "tạo điều kiện để phát triển"
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất hiện nay là sự chuyển dịch dần từ tư duy "quản cho chặt" sang tư duy "tạo điều kiện để phát triển".
Đây là thay đổi rất lớn về tư duy quản trị.
Trong mô hình cũ, cơ quan quản lý thường có xu hướng kiểm soát trước thật kỹ, đặt thêm điều kiện để giảm rủi ro và ưu tiên sự an toàn của bộ máy quản lý. Nhưng trong một nền kinh tế hiện đại, nếu mọi hoạt động đều phải "xin phép trước", thì chi phí xã hội sẽ ngày càng lớn. Doanh nghiệp mất cơ hội. Địa phương mất động lực. Bộ máy trở nên quá tải. Và cuối cùng, cả nền kinh tế mất tốc độ.
Đó là lý do vì sao các Nghị quyết mới của Chính phủ không chỉ cắt giảm thủ tục, mà còn thúc đẩy giảm điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, trao thêm quyền cho địa phương và tháo gỡ các rào cản pháp lý cho sản xuất kinh doanh.
Điều rất đáng chú ý là lần cải cách này không còn tiếp cận theo hướng "sửa từng thủ tục riêng lẻ", mà đang chuyển sang xử lý cả logic vận hành của hệ thống. Tức là chuyển từ quản lý bằng kiểm soát chi tiết sang quản trị bằng mục tiêu, tiêu chuẩn và trách nhiệm.
Đây chính là điều kiện quan trọng để xây dựng một môi trường phát triển năng động hơn, linh hoạt hơn và khuyến khích đổi mới mạnh mẽ hơn.
Một cuộc giải phóng sức sáng tạo đang được mở ra
Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, bước ngoặt lớn nhất thường xuất hiện khi xã hội được "cởi trói".
Đổi mới năm 1986 là một cuộc giải phóng sức sản xuất. Còn những cải cách thể chế hôm nay, ở một góc độ nào đó, đang hướng tới giải phóng sức sáng tạo. Đó là sức sáng tạo của doanh nghiệp, của địa phương, của đội ngũ công vụ và của toàn xã hội.
Đó chính là những nguồn lực phát triển sâu xa và bền vững nhất. Bởi xét đến cùng, tăng trưởng không chỉ được tạo ra bởi vốn đầu tư hay tài nguyên thiên nhiên. Tăng trưởng được tạo ra trước hết bởi niềm tin, động lực và tinh thần hành động của con người.
Và không chỉ có thêm tăng trưởng, Việt Nam sẽ có thêm động lực để bước vào một giai đoạn phát triển mới với một tâm thế mới, một năng lượng mới và một khát vọng phát triển mạnh mẽ hơn nhiều.
