Tuy nhiên, để thực sự bước vào kỷ nguyên vươn mình, cộng đồng doanh nghiệp cần một hệ sinh thái kiến tạo thực sự cùng sự hỗ trợ từ năng lực điều hành vượt trội của các địa phương.
Ngày 15/5/2026, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đồng hành của Tân Hiệp Phát với vai trò đối tác sáng lập và đồng hành chiến lược chính thức công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025).
Sự kiện diễn ra trong một bối cảnh mang tính lịch sử khi đất nước đang thực hiện cuộc cải cách chưa từng có: sáp nhập đơn vị hành chính từ 63 xuống còn 34 tỉnh, thành phố và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Lần đầu tiên sau 21 năm, một bản báo cáo không chỉ đo lường đầu vào thể chế mà còn phân tích sâu sức khỏe đầu ra thị trường của khu vực tư nhân đã được ra mắt, đánh dấu một bước ngoặt về tư duy điều hành kinh tế.
Vì khát vọng lớn của dân tộc, phiên bản PCI hoàn toàn mới ra đời
Báo cáo năm nay là kết quả từ cuộc điều tra toàn diện và có chiều sâu nhất trong nhiều năm qua, thông qua điều tra của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và đặc biệt là 1.001 hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố.
Dữ liệu cho thấy khu vực kinh tế tư nhân đóng góp 50% GDP cả nước đã có sự thay đổi rõ rệt. Tính đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động cùng khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, trở thành trụ cột an sinh khi tạo ra khoảng 26 triệu việc làm, tương đương 50,2% tổng số việc làm cả nước. Đáng chú ý, năm 2025 ghi nhận mức kỷ lục với 297.500 doanh nghiệp gia nhập thị trường, tăng 27,4% so với năm trước.
Dù trải qua giai đoạn khó khăn 2023-2024, có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động. Thực tế này củng cố mạnh mẽ nhận định của PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, khi ông khẳng định khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bứt phá.
Tuy nhiên, bối cảnh mới đòi hỏi một thước đo mới và phiên bản PCI 2.0 ra đời. Điều này đánh dấu sự chuyển dịch từ việc chỉ đánh giá môi trường kinh doanh sang phân tích toàn diện hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân. Điểm khác biệt lớn nhất là VCCI quyết định không công bố bảng xếp hạng từ 1 đến 34, mà chia thành 6 nhóm chất lượng điều hành.
Năm địa phương dẫn đầu nhóm chất lượng điều hành "Tốt" được được vinh danh gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Điểm chung của các địa phương này là một cấu trúc điều hành cân bằng, không chỉ giảm chi phí tuân thủ mà còn chủ động kiến tạo và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực.
Cùng với PCI 2.0, lần đầu tiên Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) được ra mắt, đo lường năng lực đổi mới sáng tạo và sự phát triển thực chất của doanh nghiệp. TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Quảng Ninh là ba địa phương dẫn đầu chỉ số này, khẳng định mối liên hệ mật thiết giữa chất lượng điều hành và kết quả thị trường.
Đáng chú ý, phân tích tương quan cho thấy chất lượng điều hành (PCI) năm 2022 có liên hệ thống kê có ý nghĩa với hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) năm 2025, xác nhận tác động chính sách có độ trễ khoảng 3 năm. Đây là cơ sở quan trọng để kiên định với lộ trình cải cách dài hạn thay vì kỳ vọng kết quả tức thời.
Nhìn thẳng 4 điểm nghẽn cần khai thông quyết liệt
Dù khẳng định môi trường kinh doanh đang phục hồi, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn đang kìm đà vươn lên của doanh nghiệp Việt. Thực tế cho thấy, doanh nghiệp tư nhân phần lớn vẫn loanh quanh ở quy mô nhỏ lẻ, với 45% có quy mô dưới 10 lao động và rất hiếm sự dịch chuyển thành quy mô lớn.
Theo phân tích từ ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay đã có sự dịch chuyển rõ rệt. Nếu như trước đây vấn đề là nguồn vốn, thì năm 2025, có tới 60,2% doanh nghiệp chật vật trong việc tìm kiếm khách hàng ở thị trường đầu ra, mức cao nhất trong 5 năm qua.
Bên cạnh đó, bốn nút thắt lớn vẫn tiếp tục ảnh hưởng tới dư địa phát triển. Thứ nhất, cơ hội tiếp cận vốn vẫn là bài toán khó khi 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với Malaysia (33,4%), Thái Lan (55,8%) và mức trung bình toàn cầu (68,3%), khiến các doanh nghiệp khó tích lũy để nâng cấp dây chuyền sản xuất.
Thứ hai, sự minh bạch và dự báo chính sách ở mức cao khi chỉ 6 đến 8% doanh nghiệp lường trước được các thay đổi chính sách, và hơn một nửa (51,9%) phải dựa vào mạng xã hội để nắm bắt dự thảo văn bản. Thứ ba, năng lực đổi mới sáng tạo còn khá khiêm tốn với chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm, thấp hơn nhiều so với Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình Đông Á và Thái Bình Dương (28,5%).
Khu vực hộ kinh doanh cũng đang hoạt động không ổn định khi 81,5% ghi nhận doanh thu sụt giảm. Dù Nhà nước đặt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, rào cản từ thủ tục rườm rà và chính sách thuế vẫn khiến 1,6 triệu hộ kinh doanh ngần ngại chuyển đổi, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh. Những dữ liệu này chỉ ra rằng, dư địa cải cách lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiết kế chính sách trên Trung ương, mà nằm ở năng lực thực thi tại cơ sở.
Doanh nghiệp không cần được thiên vị, mà cần một môi trường minh bạch và công bằng
Để giải quyết những điểm nghẽn trên, tư duy quản lý nhà nước cần một cuộc cách mạng: chuyển mạnh từ "quản lý" sang "đồng hành", từ "giảm gánh nặng thủ tục" sang "kiến tạo năng lực cạnh tranh".
Đại diện cho nhóm địa phương dẫn đầu, ông Bùi Văn Thắng, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, nhấn mạnh rằng cạnh tranh giữa các địa phương nay đã vượt ra khỏi ưu đãi đầu tư, mà là cạnh tranh về chất lượng thể chế và năng lực quản trị.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030 được xác định là bước đi chiến lược để đưa Việt Nam vào top 30 nền kinh tế lớn nhất thế giới. Vì vậy, tỉnh Quảng Ninh xác định PCI không đơn thuần là bảng xếp hạng, mà là thước đo mức độ hiện đại của nền kinh tế. Với việc áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo phương châm "cấp tỉnh kiến tạo, cấp xã thực thi", các tỉnh đang nỗ lực giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian xử lý công việc.
Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026 - 2030 được xác định là mệnh lệnh phát triển chiến lược nhằm đưa Việt Nam vào nhóm 30 nền kinh tế hàng đầu thế giới và đạt mức thu nhập trung bình cao
Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, hành trình kiến tạo này không phải là nỗ lực đơn độc của chính quyền. Sự kiện năm nay ghi nhận một bước chuyển mang ý nghĩa lớn khi Tân Hiệp Phát, một tập đoàn tư nhân Việt Nam, trở thành đối tác sáng lập và đồng hành chiến lược tài trợ cho chương trình Báo cáo.
Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Duy Hưng, Thành viên HĐQT Tân Hiệp Phát, khẳng định việc đồng hành này mang tính trách nhiệm và tinh thần tự lực của doanh nghiệp Việt trong việc chung tay xây dựng môi trường minh bạch.
Dưới góc nhìn thực tiễn, ông Hưng đúc kết: "Doanh nghiệp không cần sự thiên vị, mà cần một môi trường ổn định, dễ dự đoán, minh bạch và công bằng; cần quyền kinh doanh và quyền tài sản được bảo vệ; cần thủ tục hành chính đơn giản và một hệ thống thực thi chính sách nhất quán từ Trung ương đến địa phương. Mọi cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra kết quả thực tế."
Ông Hưng ví von, về môi trường tự nhiên, chúng ta thấy những hình ảnh rất đáng mừng: nhiều đàn chim hoang dã, chim di cư đã xuất hiện tại các địa phương. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy môi trường sinh thái đang được cải thiện, mang ý nghĩa sâu sắc về "đất lành chim đậu". Môi trường tự nhiên tốt lên, động vật sẽ về sinh sống. Môi trường kinh doanh tốt lên, doanh nghiệp sẽ tiếp tục đầu tư.
Khi niềm tin được củng cố, dòng vốn tri thức, nhân tài, công nghệ và khát vọng làm giàu chính đáng sẽ tự tìm đến. Dù có ý kiến khác nhau về thực trạng và giải pháp, nhưng sự hiện diện của các tỉnh, ban ngành cho thấy cả hệ thống đang cùng nhìn về một hướng. Khó khăn không bao giờ hết, nhưng Nhà nước và doanh nghiệp sẽ đồng hành để Việt Nam vững bước trong giai đoạn phát triển mới.
"Tập đoàn Tân Hiệp Phát luôn tin tưởng vào môi trường kinh doanh và triển vọng phát triển của Việt Nam. Hơn 30 năm qua, chúng tôi liên tục tái đầu tư, mở rộng sản xuất với cụm 4 nhà máy trải dài toàn quốc. Trong năm 2026, chúng tôi quyết định đầu tư thêm gần 100 triệu USD để xây dựng nhà máy mới với những công nghệ tiên tiến nhất thế giới. Tập đoàn luôn mong muốn được góp một phần nhỏ vào công cuộc xây dựng đất nước lớn lao của Đảng và Nhà nước", ông Hưng nhấn mạnh.
Lễ công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025) là điểm khởi đầu cho một chu kỳ cải cách mới sâu sắc hơn. Khi những điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được nhận diện và khai thông quyết liệt bằng tư duy kiến tạo, khu vực tư nhân sẽ thực sự đón nhiều nguồn lực mới, tự tin gánh vác sứ mệnh đưa kinh tế Việt Nam vươn mình trong kỷ nguyên mới của dân tộc.
