Hộ kinh doanh phải có tài khoản chính chủ: Những nút thắt cần gỡ

Một tháng sau khi các quy định về bỏ thuế khoán, kê khai và xuất hóa đơn điện tử chính thức có hiệu lực, ông Nguyễn Minh Đức, chủ sạp Nhân Tuyết (chợ đầu mối nông sản Thủ Đức, TP HCM) cho biết đã mua và cài đặt phần mềm để thực hiện xuất hóa đơn điện tử nhưng chưa kê khai thuế đầu vào, đầu ra. Nguyên nhân chủ yếu do ông thuộc diện kê khai theo quý nên chưa đến thời hạn thực hiện.

Không dùng tài khoản cá nhân để giao dịch

Tuy nhiên, ông Đức cũng bày tỏ mong muốn ngành hàng nông sản tươi sống cần được tiếp tục thực hiện thuế khoán bởi những loại hàng hóa này có giá cả bấp bênh, dễ hư hỏng.

Trong khi đó, đại diện ban quản lý một chợ truyền thống ở trung tâm TP HCM cho biết các tiểu thương chấp hành khá tốt, theo lộ trình. Tinh thần chung là bà con đồng thuận với việc minh bạch hóa nguồn gốc hàng hóa. Nhiều tiểu thương còn được hưởng lợi vì không phải đóng thuế khi doanh thu năm dưới 500 triệu đồng.

Vướng mắc hiện nay đối với một số tiểu thương chợ truyền thống là tình trạng kinh doanh "không chính chủ" với các sạp đi thuê. Mặc dù quy định cho phép chủ sạp được quyền cho thuê lại nếu sạp còn hạn nhưng hiện nay cơ chế vẫn chưa thực hiện việc cấp giấy phép kinh doanh mới cho người đi thuê tại các vị trí đó. Do không được cấp phép mới, người thuê sạp buộc phải sử dụng giấy phép của chủ cũ để kinh doanh. Điều này hoàn toàn không đúng với bản chất pháp lý, vì nguyên tắc đúng phải là người nào trực tiếp kinh doanh thì người đó phải đứng tên và nộp thuế.

Trong khi đó, Thông tư số 25/2025/TT-NHNN về mở và sử dụng tài khoản thanh toán tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán do NH Nhà nước Việt Nam ban hành và có hiệu lực từ ngày 1-3 tới, quy định bắt buộc tài khoản thanh toán của hộ kinh doanh mở tại NH phải đứng tên người được cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh.

Dự thảo nghị định về quản lý thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh đang được hoàn thiện cũng có quy định đáng chú ý là hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phải kê khai với cơ quan thuế toàn bộ các tài khoản phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Việc này đồng nghĩa mọi khoản thu - chi phát sinh từ hoạt động kinh doanh phải được thực hiện thông qua tài khoản đứng tên hộ kinh doanh; không được sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền bán hàng hay cung ứng dịch vụ. Đồng thời, việc rút tiền hoặc chuyển tiền qua lại giữa tài khoản của hộ kinh doanh và tài khoản cá nhân cũng sẽ bị siết chặt nhằm tăng tính minh bạch trong quản lý thuế.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, lãnh đạo một số NH thương mại tại TP HCM cho biết thời gian gần đây rất nhiều hộ kinh doanh đã chủ động chuyển đổi hoặc mở mới tài khoản theo tên chính chủ. Việc mở tài khoản hết sức đơn giản, không phát sinh chi phí. Chủ hộ chỉ cần mang theo giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh và căn cước công dân là hoàn tất.

Theo các NH, khi tài khoản đã đứng tên chính chủ, hộ kinh doanh có thể sử dụng ứng dụng của NH hoặc của các nhà cung cấp giải pháp khác để được hỗ trợ các vấn đề liên quan đến thuế. Các ứng dụng này đều kết nối với hệ thống của cơ quan thuế, tự động hỗ trợ hộ kinh doanh kê khai thuế, xuất hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền (bao gồm máy tính tiền hoặc ứng dụng cài đặt trên điện thoại thông minh).

Hộ kinh doanh chợ đầu mối Thủ Đức. Ảnh: NGỌC ÁNH

Cần có giải pháp hỗ trợ đồng bộ

Theo ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó Chủ tịch Hội tư vấn và Đại lý Thuế TP HCM, việc quy định tài khoản thanh toán đứng tên chủ hộ kinh doanh là phù hợp chủ trương thanh toán không dùng tiền mặt. Đồng thời việc này sẽ giúp cơ quan thuế đối chiếu dòng tiền, xác định hộ kinh doanh nào có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm sẽ được miễn thuế; doanh thu trên 500 triệu đồng đến 1 tỉ đồng/năm phải nộp thuế nhưng không nhất thiết xuất hóa đơn; doanh thu từ 1 tỉ đồng đến 3 tỉ đồng phải nộp thuế gắn liền với việc xuất hóa đơn.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, cũng nhận định chủ trương yêu cầu hộ kinh doanh mở và sử dụng tài khoản NH mang đúng tên hộ kinh doanh là cần thiết và đúng hướng, nhằm minh bạch hóa dòng tiền, hỗ trợ quản lý thuế và từng bước đưa khu vực kinh tế hộ vào khuôn khổ chính thức. Tuy nhiên, trong bối cảnh hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ vẫn còn hạn chế về thủ tục pháp lý, công nghệ và thói quen tài chính, nếu không có giải pháp hỗ trợ đồng bộ rất dễ phát sinh ách tắc trong giao dịch.

Để hỗ trợ hộ kinh doanh triển khai các quy định này, luật sư Nguyễn Thanh Hà cho rằng cần có cách tiếp cận đơn giản hóa tối đa như thủ tục mở tài khoản cho hộ kinh doanh cần được tinh gọn, thống nhất giữa các NH, tránh tình trạng mỗi nơi yêu cầu một bộ hồ sơ khác nhau gây lúng túng cho người dân. "NH nên chủ động triển khai mở tài khoản trực tuyến, định danh điện tử, đồng thời bố trí nhân sự tư vấn riêng cho nhóm hộ kinh doanh, đặc biệt tại khu vực chợ truyền thống, vùng nông thôn. Nên có chính sách miễn hoặc giảm phí duy trì tài khoản, phí chuyển khoản trong giai đoạn đầu để khuyến khích hộ kinh doanh thay đổi thói quen sử dụng tiền mặt. Cơ quan nhà nước cần có văn bản hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu, giải thích rõ đối tượng áp dụng, lộ trình thực hiện và các tình huống chuyển tiếp, nhất là với những hộ kinh doanh rất nhỏ, doanh thu thấp" - luật sư Hà nói.

Chưa nên xử phạt ngay

Theo các chuyên gia, cơ quan quản lý có thể cân nhắc một giai đoạn "mềm" - chưa xử phạt ngay các trường hợp chưa kịp chuyển đổi, mà ưu tiên nhắc nhở, hỗ trợ kỹ thuật để hộ kinh doanh có thời gian thích nghi. Điều quan trọng là sự phối hợp giữa NH - cơ quan thuế - chính quyền địa phương. Nếu dữ liệu được liên thông, thủ tục được chuẩn hóa và thông tin được truyền đạt thống nhất, hộ kinh doanh sẽ thấy việc mở tài khoản không phải là "gánh nặng pháp lý" mà là một công cụ thuận tiện cho hoạt động kinh doanh của chính họ. Quy định mới chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được triển khai với tinh thần hỗ trợ, lấy người dân làm trung tâm, thay vì chỉ đặt nặng yêu cầu tuân thủ hình thức.

Cũng theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, việc đồng bộ tài khoản NH với quản lý thuế là xu hướng tất yếu để minh bạch hóa doanh thu nhưng nếu triển khai cứng nhắc thì hộ kinh doanh, nhất là hộ nhỏ và siêu nhỏ, sẽ chịu áp lực rất lớn. Vì vậy, Nhà nước cần đi theo hướng hỗ trợ thay vì chỉ quản lý. Về thủ tục, cơ quan thuế và NH cần đơn giản hóa tối đa, tránh để hộ kinh doanh phải khai báo nhiều lần hoặc đối soát phức tạp. Giai đoạn đầu nên ưu tiên hướng dẫn, nhắc nhở hơn là xử phạt để họ có thời gian làm quen.

Về thuế, cần có ngưỡng doanh thu phù hợp và chính sách giảm nhẹ nghĩa vụ cho các hộ nhỏ, không áp dụng cách quản lý như đối với doanh nghiệp. Nếu chi phí tuân thủ tăng mà nghĩa vụ thuế không được điều chỉnh thì sẽ tạo tâm lý né tránh. Về công nghệ, các ứng dụng kết nối NH - thuế phải thật đơn giản, dễ dùng, chi phí thấp. Nhiều hộ kinh doanh hiện nay không quen công nghệ, nên nếu hệ thống quá phức tạp thì chính sách khó đi vào thực tế. "Truyền thông đóng vai trò rất quan trọng. Cơ quan quản lý cần giải thích rõ mục tiêu của chính sách, giúp hộ kinh doanh hiểu rằng đây không chỉ là "siết thu" mà còn giúp họ hoạt động minh bạch, bền vững hơn. Khi người dân hiểu và được hỗ trợ đúng mức, chính sách mới có thể triển khai hiệu quả" - luật sư Hà nói thêm.