Hoãn xuất cảnh nếu nợ thuế 1 triệu đồng: Chuyên gia đề xuất nâng lên 50 triệu

Đề xuất của Bộ Tài chính về việc áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh với trường hợp nợ thuế từ 1 triệu đồng và không còn ở địa chỉ kinh doanh, đang nhận được nhiều ý kiến góp ý. Ảnh: T.L.

Theo tài liệu thẩm định Dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế Bộ Tư pháp công bố gần đây, cơ quan soạn thảo đã giữ ngưỡng nợ thuế 50 triệu đồng trở lên đối với cá nhân và trên 500 triệu đồng đối với doanh nghiệp (quá hạn 120 ngày) như quy định hiện hành.

Tuy nhiên, riêng trường hợp người nộp thuế không còn ở địa chỉ đăng ký kinh doanh, đề xuất mới đưa ra ngưỡng nợ thuế 1 triệu đồng trở lên sau 30 ngày kể từ khi có thông báo của cơ quan thuế.

Ngưỡng nợ thuế 1 triệu đồng gây chú ý

Theo thống kê của Bộ Tài chính, có khoảng 963.500 người nộp thuế gồm 325.500 doanh nghiệp và 638.000 hộ kinh doanh không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng vẫn còn nợ thuế, với tổng số tiền nợ lên tới 32.130 tỷ đồng.

Con số này phân hóa rõ ràng khi khoảng 496.200 người trong số đó nợ dưới 1 triệu đồng, chiếm 51,5% tổng số người nợ thuế bỏ địa chỉ kinh doanh, với tổng số tiền chỉ khoảng 66 tỷ đồng, tức chưa đến 0,21% tổng nợ của cả nhóm. Ngược lại, phần còn lại - những người nợ từ 1 triệu đồng trở lên - chiếm hơn 99% tổng tiền nợ thực sự. Từ thực tế này, Bộ Tài chính đề xuất dùng ngưỡng 1 triệu đồng để phân loại.

Việc đưa quy định mới vào dự thảo còn diễn ra trong bối cảnh chỉ riêng năm 2025, ngành thuế đã ban hành hơn 91.600 thông báo tạm hoãn xuất cảnh đối với các cá nhân, đại diện pháp luật của doanh nghiệp nợ thuế chây ì. Qua đó, thu hồi được hơn 6.000 tỷ đồng của hơn 10.000 người nộp thuế đang bị tạm hoãn xuất cảnh, trong đó có hơn 3.900 người nộp thuế đã bỏ địa chỉ kinh doanh.

Theo Bộ Tài chính, thời gian qua việc tạm hoãn xuất cảnh đã buộc 7.100 người nộp thuế chủ động liên hệ, nộp tiền thuế nợ và được gỡ bỏ biện pháp này. Do vậy, chế tài cần đủ mạnh để xử lý tình trạng nợ thuế kéo dài, đồng thời đảm bảo công bằng với những người nộp thuế đầy đủ, kịp thời.

Hiện có khoảng 13.500 người nộp thuế có số nợ dưới 1 triệu đồng đang bị tạm hoãn xuất cảnh, bao gồm 11.800 doanh nghiệp và 1.700 hộ kinh doanh. Đây chính là nhóm mà đề xuất mới sẽ loại ra khỏi diện bị chặn, tức là một bước nới lỏng so với hiện trạng, chứ không phải thắt chặt thêm.

Nhiều người không có thói quen tra cứu thông tin nợ thuế nên chỉ biết đến lệnh hoãn xuất cảnh khi ra đến sân bay. Ảnh: Nam Khánh.

Chị Huyền Nguyễn (chủ gara sửa chữa ôtô tại Ngã Tư Sở, Hà Nội) cho rằng đề xuất của Bộ Tài chính về việc tạm hoãn xuất cảnh nếu tiền nợ thuế trên 1 triệu đồng và không còn hoạt động ở địa chỉ kinh doanh là biện pháp cứng rắn, góp phần đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh. Tuy nhiên, chị cũng băn khoăn điều gì xảy ra với những chủ hộ đã chuyển địa điểm kinh doanh nhưng chưa kịp cập nhật thủ tục hành chính, và lại vô tình rơi vào nhóm "bỏ địa chỉ".

Mối lo này không phải không có cơ sở. Hơn 496.200 người nợ thuế chưa đến 1 triệu đồng, nhiều trường hợp xuất phát từ lỗi kỹ thuật, thủ tục đóng mã số thuế còn phức tạp, hoặc đơn giản là không biết mình đang có khoản nợ nhỏ đang bị treo.

Là chuyên viên nhận xử lý thuế cá nhân tại Hà Nội, bà Oanh Nguyễn cho rằng nhiều người không có thói quen tra cứu thông tin nợ thuế nên chỉ biết đến lệnh hoãn xuất cảnh khi ra đến sân bay, điều này có thể khiến họ tổn thất chi phí vé, lưu trú đã đặt trước.

“Tôi cho rằng mức đề xuất 1 triệu đồng của Bộ Tài chính là có cơ sở vì số tiền càng thấp thì tính kiểm soát càng cao. Tuy nhiên, tôi nghĩ nên áp dụng quy trình cưỡng chế từng bước, thông báo nhiều lần và phải chứng minh người nợ thuế đã nhận được thông tin và cố tình chây ì”, bà Oanh đề xuất.

Kiến nghị nâng lên 50 triệu đồng

Trao đổi với Tri Thức - Znews, Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam đánh giá đây thực chất là bước "nới lỏng" so với quy định hiện hành.

"Trước đây không có giới hạn tối thiểu nào cả, dẫn đến nhiều bất cập phát sinh trong thực tiễn quản lý", ông Được phân tích. Việc không có ngưỡng tối thiểu khiến cơ quan thuế gặp khó khi phải xử lý những khoản nợ quá nhỏ, đôi khi chi phí quản lý và cưỡng chế còn cao hơn cả số tiền thu hồi được. Vì thế, việc đặt ra ngưỡng 1 triệu đồng là bước đi đúng hướng về mặt nguyên tắc.

Tuy nhiên, ông Được kiến nghị nên nâng ngưỡng này từ 1 triệu lên 50 triệu đồng, bằng với mức áp dụng cho nhóm cá nhân đang hoạt động, để đảm bảo tính tương thích.

"Ngoài ngưỡng quy định mới, điểm đáng chú ý cũng nằm ở cách thiết kế chính sách dựa trên quản lý rủi ro", ông nhấn mạnh.

Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam. Ảnh: NVCC.

Vị luật sự đánh giá cao logic phân loại của dự thảo mới khi người vẫn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, dù có nợ thuế, cần được tạo điều kiện và áp dụng thời gian xử lý dài hơn (120 ngày). Ngược lại, các trường hợp có rủi ro cao khi rời bỏ địa chỉ kinh doanh phải bị áp dụng biện pháp khắc phục sớm hơn (30 ngày) để đảm bảo nguyên tắc công bằng và ngăn chặn thất thu thuế khi đối tượng có dấu hiệu né tránh nghĩa vụ.

Nói cách khác, thay vì một khung xử lý duy nhất cho tất cả, dự thảo phân chia thành hai tầng dựa trên mức độ rủi ro: người đang hoạt động bình thường tại địa chỉ đăng ký được hưởng khoảng thời gian dài hơn; người đã rời khỏi địa chỉ (có dấu hiệu có thể liên quan đến trốn tránh nghĩa vụ) bị áp dụng biện pháp sớm hơn và với ngưỡng thấp hơn nhiều.

Theo chuyên gia thuế Nguyễn Văn Được thì việc duy trì tính phân hóa này giúp chính sách thuế không trở nên cứng nhắc. Nếu cào bằng mọi đối tượng nợ thuế vào một khung xử lý duy nhất, chúng ta sẽ vô tình làm mất đi tính nhân văn và hiệu quả của công cụ quản lý.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, đánh giá đề xuất này thể hiện nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc tăng cường kỷ cương, nâng cao hiệu quả thu ngân sách. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh cần xem xét điều chỉnh ngưỡng nợ và bổ sung tiêu chí đánh giá rủi ro, đồng thời xây dựng cơ chế linh hoạt cho phép nộp thuế ngay tại chỗ khi phát sinh nghĩa vụ.

Ông kiến nghị trong thời gian ngắn sau khi phát sinh nợ quá hạn, hệ thống phải tự động gửi thông tin nhắc nhở qua các kênh điện tử như tin nhắn và email với nội dung rõ ràng, dễ tiếp cận.

Ở giai đoạn tiếp theo, cán bộ thuế có thể chủ động liên hệ, trao đổi nhằm nắm bắt tình hình và hướng dẫn xử lý phù hợp. Nếu nghĩa vụ vẫn chưa được thực hiện, việc gửi thông báo chính thức và tiến hành xác minh thực tế sẽ giúp làm rõ tình trạng hoạt động, từ đó có cơ sở đánh giá chính xác hơn.

Đồng thời, việc xây dựng các cơ chế linh hoạt như cho phép giải trình, nộp dần hoặc khắc phục trong thời gian hợp lý cũng là yếu tố quan trọng. Điều này không chỉ góp phần giảm áp lực cho người nộp thuế mà còn khuyến khích tinh thần hợp tác, tự giác tuân thủ.