Tuần trước, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) cho biết họ dự kiến sẽ tăng lãi suất lên mức cao nhất trong 31 năm, đồng thời phát tín hiệu sẵn sàng tiếp tục đẩy chi phí vay lên cao để đối phó với rủi ro lạm phát từ cuộc xung đột tại Trung Đông.
Nếu quyết định này được thông qua, BOJ sẽ cùng xu hướng thắt chặt chính sách tiền tệ của nhiều ngân hàng trung ương lớn trên thế giới.
Thống đốc BOJ Kazuo Ueda hiện đang điều trị nội trú trong hai tuần do nhiễm trùng nang gan và sẽ vắng mặt tại cuộc họp chính sách kết thúc vào ngày 16/6.
Tuy nhiên, việc ông Ueda vắng mặt sẽ không ảnh hưởng tới định hướng của BOJ. Chuyên gia kinh tế cấp cao Saisuke Sakai tại Viện Nghiên cứu Mizuho nhận định BOJ vẫn sẽ tập trung vào rủi ro lạm phát gia tăng.
Tám thành viên còn lại của hội đồng được cho là sẽ nâng lãi suất chính sách từ 0,75% lên 1%. Đây sẽ là mức cao nhất kể từ năm 1995.
Nếu nâng lãi suất, đây sẽ là lần tăng lãi suất đầu tiên kể từ tháng 12 năm ngoái đến nay. Động thái này cũng đánh dấu sự chuyển hướng của BOJ từ quá trình tháo dỡ các biện pháp kích thích thời người tiền nhiệm ông Ueda sang nhiệm vụ truyền thống của ngân hàng trung ương là kiểm soát lạm phát.
Động thái kể trên khiến các hộ gia đình Nhật Bản đang bắt đầu phá vỡ những thói quen cũ được hình thành qua nhiều thập kỷ giảm phát và lãi suất thấp, chuyển sang trái phiếu chính phủ và quỹ tương hỗ khi tiền gửi tiết kiệm không còn mang lại mức sinh lời đủ hấp dẫn.
Dù khoảng một nửa trong tổng số 2,3 triệu tỷ yên, tương đương 14.600 tỷ USD, tài sản tài chính của hộ gia đình Nhật Bản vẫn nằm trong tiền gửi ngân hàng, việc Nhật Bản bước sang kỷ nguyên lạm phát và kỳ vọng lãi suất tiếp tục tăng đang thúc đẩy các hộ gia đình dịch chuyển dòng tiền.
Thay vì chấp nhận rủi ro một cách mạnh tay, xu hướng này được dẫn dắt bởi nhu cầu tìm đến sự an toàn và tích lũy tài sản dài hạn. Điều này có thể tác động đến các thị trường, cả trong nước lẫn toàn cầu, trong trung và dài hạn.
“Mức độ quan tâm đến trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB), đã tăng lên mức cao nhất. Năm nay, chúng tôi chứng kiến doanh số bán hàng hằng tháng tăng gấp đôi so với một năm trước”, Shukan Ri, người đứng đầu bộ phận kinh doanh trái phiếu tại Rakuten Securities cho biết. Bộ phận này chưa bao giờ sôi động như hiện nay, Ri nói thêm rằng số sinh viên mới tốt nghiệp tìm kiếm vị trí trong bộ phận trái phiếu cũng đã tăng vọt.
Theo công ty môi giới trực tuyến có 14 triệu tài khoản này, nhóm mua chính là nam giới trung niên và lớn tuổi. Rakuten cũng cho biết trong số các loại JGB mà cá nhân có thể mua, trái phiếu kỳ hạn 10 năm là loại được ưa chuộng nhất.
“Đây là một cơ hội tuyệt vời để chúng tôi thu hút khách hàng mới, những người đang tìm cách chuyển tiền từ tiết kiệm sang JGB”, Hideki Shirane, trưởng bộ phận kinh doanh trái phiếu của Rakuten nói. Ông cho biết thêm các khách hàng hiện hữu cũng đang tìm cách đánh giá lại danh mục đầu tư để đưa JGB vào danh mục hoặc mở rộng lượng nắm giữ JGB.
Các ngân hàng truyền thống cũng đang chứng kiến xu hướng tương tự. MUFG Bank nói với Nikkei Asia rằng: “Các dấu hiệu dòng tiền rời khỏi tiền gửi ngân hàng đang gia tăng trong bối cảnh lãi suất tăng và sự dịch chuyển sang môi trường lạm phát”.
Việc phát hành JGB dành cho cá nhân đã tăng mạnh. Tổng giá trị phát hành trong nửa đầu năm 2026 tăng 61% so với cùng kỳ năm trước, lên 4.500 tỷ yên. Trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2026, tổng giá trị phát hành vượt 6.000 tỷ yên, mức cao nhất trong 19 năm.
Dù trái phiếu chính phủ bán lẻ có tác động rất nhỏ đến thị trường thứ cấp, một nền tảng nhà đầu tư mua và nắm giữ ngày càng lớn đang mang lại sự hỗ trợ khiêm tốn cho hoạt động tài trợ của chính phủ, trong bối cảnh chính sách tài khóa mở rộng của Thủ tướng Sanae Takaichi.
Dòng tiền chảy vào tài khoản tiết kiệm cũng đã chậm lại.
Ngoại trừ những năm đầu của đại dịch Covid-19, hằng năm các hộ gia đình có dòng tiền ròng khoảng 20.000-30.000 tỷ yên chảy vào tài sản tài chính, theo Ayato Nishino, nhà nghiên cứu tại Daiwa Institute of Research. “Dù tổng dòng tiền vào vẫn không đổi, cơ cấu của chúng đã thay đổi”.
Nishino giải thích rằng tiền mặt và tiền gửi, vốn từng chiếm khoảng một nửa tổng dòng tiền vào, hiện đang thu hẹp tỷ trọng khi nhiều tiền hơn chảy vào chứng khoán. “Điều này cho thấy đang có sự dịch chuyển từ tiết kiệm sang đầu tư”, ông nói.
Dữ liệu của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cho thấy tăng trưởng tiền gửi thông thường, một nhóm nhỏ trong tổng tiền gửi, đã chậm lại trong những tháng gần đây, với mức tăng so với cùng kỳ năm trước giảm xuống khoảng 0,6%, mức thấp nhất kể từ khi dữ liệu so sánh được công bố vào năm 2000. Tốc độ tăng trưởng này từng đạt 11% vào năm 2021.
Các chuyên gia cho rằng Nhật Bản đang trải qua một sự chuyển đổi mang tính cấu trúc, được thúc đẩy bởi việc BOJ bình thường hóa chính sách tiền tệ và nền kinh tế thoát khỏi giảm phát.
Sau quyết định lịch sử chấm dứt lãi suất âm vào tháng 3/2024, BOJ đã dần nâng lãi suất chính sách. Ngân hàng này được kỳ vọng sẽ công bố lần tăng thứ năm tại cuộc họp chính sách kết thúc vào thứ ba, đưa lãi suất lên 1%, mức cao nhất kể từ năm 1995.
Trên thực tế, các hộ gia đình Nhật Bản đã bị tác động bởi cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt, trầm trọng hơn bởi giá năng lượng cao hơn do xung đột ở Trung Đông.
Seiji Maruyama, người đứng đầu bộ phận đầu tư trái phiếu tại PGIM ở Tokyo nói rằng “chưa rõ đợt tăng giá dầu xuất phát từ xung đột Iran sẽ kéo dài bao lâu”.
“Nếu điều này bắt đầu ảnh hưởng đến kỳ vọng lạm phát, nó không thể bị bỏ qua từ góc độ chính sách tiền tệ. Trong trường hợp đó, chúng ta có thể chứng kiến tốc độ tăng lãi suất nhanh hơn, hoặc một kịch bản trong đó lãi suất phải được nâng lên các mức cao hơn so với những gì thị trường hiện kỳ vọng”, ông nói.
“Trong môi trường giảm phát, tài sản được giữ dưới dạng tiền gửi ít có khả năng mất giá hơn và các hộ gia đình gần như không có nhu cầu phải suy nghĩ nghiêm túc về đầu tư”, Yoshihisa Kojima, người đứng đầu Nhật Bản của Columbia Threadneedle Investments nói. “Từ góc nhìn dài hạn, việc đầu tư vào các tài sản có thể vượt lạm phát đang ngày càng trở nên quan trọng”, ông nói thêm.
Các khảo sát của các công ty quản lý tài sản cho thấy lạm phát, cũng như những lo ngại về tiết kiệm hưu trí, đã thúc đẩy nhiều người hơn cân nhắc đầu tư. Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng dân số già hóa nhanh chóng, đồng thời là một trong những quốc gia có tuổi thọ cao nhất thế giới.
Không chỉ trái phiếu, hoạt động đầu tư cổ phiếu cũng tăng lên, được thúc đẩy bởi sự ra đời của chương trình Tài khoản Tiết kiệm Cá nhân Nippon miễn thuế (NISA).
Akiomi Kawashima, người đứng đầu trung tâm nghiên cứu quản lý tài sản tại Nomura Asset Management, cho biết số người trẻ đầu tư vào quỹ tương hỗ đã tăng lên.
“Sự ra mắt của NISA và việc thông tin lan truyền qua mạng xã hội đã thực sự giúp những người ở độ tuổi 20 và 30 suy nghĩ nghiêm túc về việc xây dựng tài sản”, Kawashima nói. “Quỹ tương hỗ mang lại lợi ích của lãi kép, và sự bùng nổ của thị trường chứng khoán cũng giúp thúc đẩy sự quan tâm”, ông nói thêm, đồng thời lưu ý rằng “cũng có sự bất định về việc liệu chỉ riêng JGB có thể mang lại mức sinh lời vượt lạm phát hay không”.
Dữ liệu từ Hiệp hội Quản lý Đầu tư Nhật Bản cho thấy các quỹ tín thác đầu tư cổ phiếu chào bán đại chúng ghi nhận dòng tiền ròng vào đạt tổng cộng 1.700 tỷ yên trong tháng 5, đánh dấu tháng thứ 36 liên tiếp có dòng tiền ròng vào. Đây cũng là tháng thứ 9 liên tiếp dòng tiền vào vượt 1.000 tỷ yên.
Dòng tiền đầu tư tại Nhật Bản ngày càng chảy nhiều vào các quỹ.
Số tài khoản NISA đã tăng lên, đạt 28,26 triệu tài khoản vào cuối năm 2025, tăng 10% so với một năm trước. Chính phủ đặt mục tiêu có 34 triệu tài khoản vào cuối năm 2027.
Quỹ phổ biến nhất trong nhóm nhà đầu tư NISA là cái gọi là “Orkan”, quỹ theo dõi chỉ số MSCI ACWI. Quỹ này thu hút dòng tiền lớn nhất, với tài sản đạt 12.000 tỷ yên tính đến thứ năm. Các quỹ cổ phiếu Mỹ và cổ phiếu toàn cầu khác cũng xếp hạng cao.
Kojima của Columbia Threadneedle cho biết công ty muốn “mở rộng danh mục sản phẩm, trong phạm vi khung giấy phép của chúng tôi tại Nhật Bản, để vươn ra ngoài nhóm quỹ hưu trí công và mở rộng cơ sở khách hàng sang nhiều nhà đầu tư cá nhân hơn”. Ông lưu ý rằng “nhu cầu đối với quỹ trái phiếu và quỹ phòng hộ được kỳ vọng sẽ tăng”.
Dù vậy, mức độ tiếp xúc của các hộ gia đình Nhật Bản với tài sản rủi ro, như cổ phiếu, quỹ tín thác đầu tư và trái phiếu, hiện ở khoảng 25%. Mỹ là một trong những nước có tỷ lệ cao nhất, ở mức 60%. Nhật Bản vẫn thấp hơn các quốc gia và khu vực khác như Canada, Thụy Điển, Nga, châu Âu và Thổ Nhĩ Kỳ.
Bất chấp biến động gia tăng trên thị trường chứng khoán, tiền vẫn tiếp tục chảy vào các quỹ tương hỗ. Tuy nhiên, người trẻ tại Nhật Bản hiếm khi từng trải qua một đợt suy giảm toàn diện của thị trường. Việc tích lũy tài sản dài hạn có bén rễ hay không sẽ cần được quan sát trong một thời gian dài hơn.
Để các hộ gia đình tiếp tục tái cân bằng phân bổ tài sản và tăng mức độ tiếp xúc với tài sản rủi ro, Nishino của Daiwa chỉ ra rằng những nút thắt chính là mức độ hiểu biết tài chính và thu nhập còn thấp. “Nếu mức thu nhập có thể tăng lên, số tiền các hộ gia đình có thể phân bổ cho việc xây dựng tài sản cũng có thể tăng”, ông nói.
Theo: Nikkei, Reuters
