Thời hiện đại, việc giỗ quải còn đặt lên vai con dâu?

Mỗi đám giỗ những người phụ nữ phải thức khuya, dậy sớm chuẩn bị các món ăn - Ảnh minh họa: NGỌC PHƯỢNG

Không ít phụ nữ thừa nhận họ "thích ở nhà mình hơn là về nhà chồng", không phải vì thiếu yêu thương, mà vì áp lực vai trò.

Con dâu phải là "người giữ lửa, giữ nếp, giữ hòa khí của gia đình"?

"Em không sợ đi làm dâu, em chỉ sợ phải suốt ngày cắm mặt nấu nướng rồi rửa mớ chén bát một mình".

Chị Ngọc Anh (32 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM) nói nửa đùa nửa thật. Với chị, làm dâu, đặc biệt là dâu trưởng, trong những ngày giỗ chạp bên phía chồng, luôn là chuỗi ngày tất bật tính toán: tiền vé xe về quê chồng, quà biếu, chi phí đám tiệc, những khoản không tên phát sinh và đặc biệt là quãng thời gian cắm cúi nấu nướng, dọn dẹp tới tối mịt.

"Đi làm dành dụm được chút ít, nhưng cứ giỗ chạp về là gần như trắng tay. Mà người đứng mũi chịu sào chuyện đó, thường là con dâu", chị nói.

Nỗi lo của chị Ngọc Anh không phải cá biệt. Nhiều phụ nữ trẻ thừa nhận, họ bắt đầu sợ những ngày giỗ chạp bên phía chồng kể từ khi lập gia đình, bởi áp lực vô hình mang tên "bổn phận làm dâu".

So với trước đây, làm dâu thời hiện đại đã có nhiều thay đổi. Phụ nữ có tiếng nói hơn, có quyền thỏa thuận cách làm món đãi khách, thời gian về quê. Tuy nhiên ở nhiều nơi, sự thay đổi ấy vẫn mang tính cá nhân, chưa trở thành nhận thức chung.

Trong nhiều gia đình, việc giữ "nếp nhà" vẫn mặc định đặt lên vai phụ nữ. Mâm cơm cúng ai là người lo? Quà cáp chuẩn bị ra sao cho vừa lòng? Ai là người nhớ ngày giỗ, nhớ họ hàng xa gần? Khách ăn giỗ xong còn chuẩn bị quà bánh... Câu trả lời quen thuộc vẫn thường là con dâu.

Chị Thanh Thủy (38 tuổi, giáo viên, quê Quảng Trị) chia sẻ: "Chồng tôi rất thương vợ, nhưng nhiều việc anh không nghĩ tới, vì từ nhỏ đã thấy mẹ và chị em gái làm. Thành ra, giỗ chạp đến, tôi tự động gánh hết, không ai giao mà cũng chẳng ai nhắc".

Sự "tự động" ấy chính là biểu hiện của một chuẩn mực giới còn ăn sâu: phụ nữ có thể đi làm, có thể độc lập, nhưng vẫn phải là người giữ lửa, giữ nếp, giữ hòa khí gia đình.

Giỗ chạp sẽ nhẹ nhàng hơn có nhiều người trong gia đình cùng san sẻ

Một nghịch lý đang tồn tại: phụ nữ ngày nay được khuyến khích tự lập, nhưng khi đã có gia đình, sự tự lập ấy lại đi kèm với kỳ vọng cao hơn.

Thu nhập của người vợ đôi khi mặc nhiên được xem là nguồn để "lo việc nhà chồng", nhất là trong dịp lễ, tiệc.

Từ quà cáp đến chi tiêu lớn nhỏ, phụ nữ không chỉ góp sức mà còn phải góp hình ảnh: phải chu đáo, phải làm cho "mát mặt" gia đình.

"Có lúc tôi stress đến mức mất ngủ, chỉ vì sợ mâm cúng không đủ tươm tất, sợ họ hàng đánh giá", chị Ngọc Anh kể lại. "Tôi tự hỏi, nếu mình là con trai, liệu áp lực có nhiều đến vậy không?", chị bày tỏ.

Không thể phủ nhận, nhiều gia đình trẻ đã bắt đầu chia sẻ việc nhà, chia sẻ chi tiêu. Nhưng thực tế cho thấy, sự thay đổi này vẫn chưa đồng đều.

Nhiều phụ nữ mong mỏi những ngày giỗ chạp tưởng nhớ tổ tiên ông bà được tổ chức giản dị hơn, nơi việc về quê, sắm sửa, biếu xén không mặc định đặt lên vai con dâu. Nơi người chồng không chỉ phụ giúp mà thực sự chia sẻ trách nhiệm.

"Mâm cúng không cần xa hoa lãng phí, chỉ cần vợ chồng cùng ngồi xuống, bàn với nhau xem khả năng tới đâu, làm tới đó. Ông bà tổ tiên cũng chỉ mong con cái nhớ tới nguồn cội mà thôi", chị Thanh Thủy nói.

Có lẽ, khi gia đình coi những ngày cúng giỗ là dịp sum vầy, nhớ ơn cội nguồn chứ không phải cuộc "kiểm tra vai trò", thì làm dâu sẽ bớt nặng nề.

Để làm dâu không còn là nỗi lo mỗi dịp lễ lạt, chỗ chạp, có lẽ không chỉ cần sự cố gắng từ người phụ nữ. Đó còn là sự chia sẻ từ người chồng, sự thấu hiểu từ gia đình hai bên, và quan trọng hơn cả là việc nhìn nhận lại những chuẩn mực đã tồn tại quá lâu.

Bởi sau cùng, giữ nếp nhà không nên là gánh nặng của riêng ai, nhất là với những phụ nữ đã gồng mình đủ nhiều suốt cả năm dài ngoài xã hội.