Xung đột Trung Đông tác động nghiêm trọng tới ngành Hàng không Việt Nam, gây sụt giảm nhu cầu du lịch, giao thương, đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa. Các đơn vị như Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VTM), Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) thất thu hàng chục triệu USD phí điều hành bay, phí dịch vụ tại sân bay .
Các hãng hàng không đối phó thế nào?
Theo thông tin từ Vietnam Airlines, để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho khách hàng và và phi hành đoàn, hãng chủ động điều chỉnh đường bay và kế hoạch khai thác các chuyến bay giữa Việt Nam và châu Âu nhằm tránh các vùng trời chịu ảnh hưởng.
Toàn bộ các chuyến bay giữa Việt Nam và châu Âu do hãng khai thác đã và đang có lộ trình cách xa khu vực xảy ra chiến sự. Hãng tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng và chuẩn bị sẵn sàng các phương án khai thác linh hoạt nhằm duy trì hoạt động bay ổn định, an toàn, hiệu quả.
Trước diễn biến phức tạp tại Trung Đông, Vietnam Airlines chủ động điều chỉnh các đường bay giữa Việt Nam và châu Âu, đặt an toàn là ưu tiên cao nhất.
Đại diện Vietnam Airlines cho biết: "Việc điều chỉnh đường bay có thể khiến thời gian bay kéo dài hơn và ảnh hưởng dây chuyền đến lịch khai thác toàn mạng bay. Tuy nhiên, đây là giải pháp cần thiết, thể hiện nguyên tắc an toàn là ưu tiên cao nhất trong mọi quyết định khai thác của hãng.
Vietnam Airlines khuyến nghị hành khách có kế hoạch đi hoặc đến châu Âu trong thời gian này thường xuyên cập nhật thông tin chuyến bay trên website chính thức www.vietnamairlines.com và fanpage chính thức của hãng".
Còn đại diện Vietjet Air cho biết, hãng không khai thác chặng bay Trung Đông, Mỹ, chủ yếu tập trung ở khu vực Đông Nam Á, Đông Bắc Á, khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, đường bay thẳng từ Việt Nam đến Australia (Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth, Adelaide).
“Hãng không khai thác đường bay đi Trung Đông nên cơ bản không bị ảnh hưởng bởi xung đột khu vực Trung Đông”, đại diện Vietjet Air cho biết.
Ngành hàng không thiệt hại gì?
Theo ông Đỗ Hồng Cẩm, Phó Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, cuộc khủng hoảng hiện nay mang tính chất phức tạp, chưa xác định thời điểm kết thúc, tạo áp lực đáng kể đối với vận tải hàng không, thương mại, du lịch và chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó tác động đến Việt Nam.
Các đường bay kết nối hoặc quá cảnh tại các trung tâm lớn như Dubai, Doha hay Abu Dhabi bị ảnh hưởng do tâm lý e ngại của hành khách về an toàn không phận. Các tour du lịch cao cấp từ Việt Nam đi Trung Đông (giá khoảng 100-130 triệu đồng) hiện đã bị hủy bỏ hoàn toàn.
“Việc vận chuyển hàng hóa đi và đến châu Âu bị chậm trễ và tăng giá cước, ảnh hưởng đến các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như linh kiện điện tử và hàng may mặc, làm đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa”, ông Cẩm nói.
Cũng theo ông Cẩm, khi các tuyến bay từ Việt Nam đi châu Âu, Bắc Mỹ, châu Phi qua Trung Đông sụt giảm, hành khách buộc phải chọn chuyến bay qua các điểm trung chuyển khác tại Đông Nam Á và Đông Bắc Á. Điều này khiến giá vé máy bay trên các đường bay này tăng do trong ngắn hạn, các hãng hàng không Việt Nam cũng như các quốc gia trong khu vực khó có thể bổ sung tải cung ứng để đáp ứng nhu cầu đột biến.
“Hiện không có hãng hàng không Việt Nam nào khai thác trực tiếp đến khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, các đường bay từ Việt Nam đi châu Âu của Vietnam Airlines phải điều chỉnh hoàn toàn để tránh không phận Iran, Iraq và vùng lân cận.
Các chuyến bay hiện phải sử dụng hành lang phía Bắc (qua Trung Á, Trung Quốc) hoặc hành lang phía Nam (qua Nam Á và bán đảo Saudi Arabia), thời gian bay kéo dài thêm từ 10-15phút/chuyến. Điều này khiến chi phí tăng thêm ước khoảng 2.000 USD/chuyến bay”, ông Đỗ Hồng Cẩm cho biết.
Hàng không Việt thất thu chặng bay quốc tế do xung đột vũ trang ở Trung Đông.
Bên cạnh đó, theo ông Cẩm, nếu xung đột leo thang, Vietnam Airlines đối mặt với việc phải trả thêm phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh với mức thêm khoảng 10-15% đối với các tàu bay khai thác trên các tuyến xuyên lục địa có tiếp giáp vùng xung đột.
Theo thống kê của Cục Hàng không Việt Nam, hiện tại, có 3 hãng hàng không Trung Đông gồm Qatar Airways, Emirates, Etihad Airways đang khai thác 6 đường bay từ Abu Dhabi (UAE), Jebel Ali (UAE), Dubai (UAE) và Doha (Qatar) đến Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng với tần suất trung bình 12 chuyến/ngày.
Về cơ bản, các hãng này đều sử dụng các sân bay ở Doha, Dubai và Abu Dhabi như là các trạm trung chuyển để vận chuyển hành khách từ Bắc Mỹ, châu Âu và châu Phi đến Việt Nam. Tháng 1/2026, các hãng này vận chuyển 141.000 khách và 11.000 tấn hàng hóa đi và đến Việt Nam. Từ ngày 28/2 đến nay, họ đã phải hủy các chuyến bay với hàng chục nghìn hành khách.
Bên cạnh đó, do Trung Đông là trạm trung chuyển cho khoảng 25-30% lượng hàng linh kiện điện tử và hàng công nghệ cao từ châu Âu về Việt Nam, việc hủy các chuyến bay cũng khiến dây chuyền sản xuất tại các khu công nghiệp phía Bắc (Bắc Ninh, Thái Nguyên) đối mặt với nguy cơ thiếu hụt linh kiện cục bộ.
Ngoài ra, nếu tình hình chiến sự kéo dài, việc các hãng hàng không Trung Đông tạm dừng khai thác cũng sẽ ảnh hưởng đến nguồn thu của các đơn vị cung cấp dịch vụ hàng không. Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), đối với hoạt động điều hành bay, thất thu gần 250.000 USD/tuần và gần 1 triệu USD/tháng. Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), với phí phục vụ hành khách, giá dịch vụ tại cảng…, thất thu khoảng 10,9 triệu USD/tháng.
Trước diễn biến khó lường của tình hình chiến sự tại Trung Đông, Cục Hàng không Việt Nam tiếp tục theo sát các diễn biến về tình hình xung đột, sẵn sàng hỗ trợ các hãng hàng không trong quá trình khai thác.
Cục sẽ phối hợp với ACV xem xét giảm giá dịch vụ sân đỗ cho các hãng hàng không bị ảnh hưởng; trong trường hợp hình phức tạp kéo dài sẽ rà soát chính sách để đề xuất điều chỉnh cho phù hợp.
Bên cạnh đó, Cục Hàng không sẽ phối hợp với các hãng hàng không Việt Nam xem xét kiến nghị phụ thu phí nhiên liệu hàng không nếu giá xăng, dầu tăng.
Ngoài ra, cơ quan này cũng chỉ đạo VATM chủ động phương án điều phối luồng không lưu, bảo đảm an toàn bay; yêu cầu các hãng hàng không tránh khu vực không phận có nguy cơ mất an toàn; tăng cường đánh giá rủi ro và cập nhật thông báo tin tức hàng không; yêu cầu các cảng hàng không, các hãng hàng không bảo đảm quyền lợi hành khách khi phát sinh chậm, hủy chuyến…
Chính sách hỗ trợ hành khách
Nhằm đảm bảo quyền lợi cho hành khách, các hãng hàng không đã triển khai chính sách hỗ trợ.
Cụ thể, đối với hành khách có vé trong giai đoạn từ 28/2 đến 10/3, Qatar Airways áp dụng chính sách miễn phí thay đổi ngày khởi hành trong vòng 14 ngày kể từ ngày khởi hành ban đầu; hoặc hoàn lại phần giá trị vé chưa sử dụng theo quy định.
Hãng hàng không Etihad Airways triển khai chính sách đối với hành khách có vé xuất trước ngày 28/2, hành trình đến 10/3 được đổi miễn phí sang chuyến bay do hãng khai thác đến 31/3. Hành khách có chuyến bay đến 10/3 có thể yêu cầu hoàn vé. Hãng khuyến nghị hành khách kiểm tra tình trạng chuyến bay trước khi ra sân bay và cập nhật thông tin liên hệ trong hồ sơ đặt chỗ.
Còn hành khách bị ảnh hưởng của hãng Emirates được đặt lại chỗ trên chuyến bay khác khởi hành vào/trước ngày 20/3; hành khách cũng có thể yêu cầu hoàn tiền đối với vé có hành trình vào/trước ngày 10/3. Trường hợp hành khách đặt vé qua đại lý, có thể liên hệ đại lý để được xử lý. Hành khách đặt trực tiếp với hãng hàng không có thể liên hệ trực tiếp đến hãng qua website chính thức hoặc liên hệ hotline của hãng để được hỗ trợ.
Cục Hàng không Việt Nam cập nhật các chuyến bay khu vực Trung Đông tới 7/3 như sau:
Một số vùng thông báo bay (FIR) trong khu vực đã đóng cửa hoàn toàn hoặc hạn chế khai thác do tình hình an ninh: Bahrain FIR (OBBB): đóng cửa từ 15h31 UTC ngày 6/3 đến 4h00 UTC ngày 7/3; Tehran FIR – Iran (OIIX): đóng cửa đối với tất cả các chuyến bay từ 1948 UTC ngày 6/3 đến 0830 UTC ngày 15/3, ngoại trừ: Chuyến bay bệnh viện; tìm kiếm cứu nạn (SAR); chuyến bay nhà nước; chuyến bay quân sự; chuyến bay được cơ quan hàng không Iran cho phép trước.
Ngoài ra, Iran cũng cảnh báo khu vực xung đột có thể mở rộng ra vùng biển quốc tế thuộc vịnh Ba Tư và biển Oman trong FIR Tehran.
Hạn chế hoạt động trong FIR Doha (Qatar): Doha FIR (OTDF) đóng cửa từ 21h43 UTC ngày 6/3/ đến 04h59 UTC ngày 7/3. Từ 05h00 UTC đến 12h00 UTC ngày 7/3, FIR Doha: Đóng đối với các chuyến bay quá cảnh; chỉ cho phép chuyến bay đi/đến các sân bay trong FIR với điều kiện: chuyến bay đến qua điểm LAEEB; chuyến bay đi qua điểm DATRI; phải được phê duyệt trước.
Hạn chế khai thác FIR Emirates (UAE). FIR Emirates hiện đóng cửa một phần, áp dụng nhiều biện pháp điều tiết khai thác: Các chuyến bay đi/đến chỉ được phép qua một số điểm đường bay xác định như: ITRAX, SODEX, MENSA, TAPRA, PASOV, MUSAP, TANSU, PEKEM…; chuyến bay quá cảnh chỉ được phép theo hướng tây qua waypoint LUDID.
Áp dụng biện pháp điều tiết luồng không lưu (Flow Control) đối với các chuyến bay rời UAE qua các điểm: MEMTU / ULBIS / TANSU / PEKEM. Các chuyến bay khởi hành phải yêu cầu slot cất cánh trước tối đa 2 giờ so với giờ cất cánh dự kiến.
Ngoài ra, một số đường hàng không M318 và M550 trong FIR UAE tạm thời đóng cửa do hoạt động quân sự.
Điều chỉnh khai thác tại FIR Muscat (Oman): Các chuyến bay từ UAE vào Muscat FIR qua waypoint TARDI phải tuân thủ các tuyến bay được chỉ định. Có thể áp dụng biện pháp điều tiết luồng không lưu và yêu cầu ATC clearance bắt buộc.
