Đồng yen chạm đáy 40 năm, thị trường toàn cầu 'nín thở'

Sự phục hồi của đồng USD cùng chênh lệch lãi suất với Mỹ đang đẩy đồng yen xuống đáy nhiều thập kỷ. Ảnh: Reuters.

Đồng yen của Nhật Bản đã giảm xuống mức thấp nhất trong gần 40 năm so với đồng USD, làm dấy lên kỳ vọng rằng chính phủ Nhật Bản có thể sớm can thiệp để cứu đồng nội tệ. Nếu điều đó xảy ra, tác động sẽ không chỉ giới hạn trong thị trường ngoại hối mà còn có thể lan sang chứng khoán Mỹ, thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ và hệ thống tài chính toàn cầu, theo CNN.

Giới đầu tư hiện đặc biệt theo dõi khả năng chính phủ Nhật Bản sẽ một lần nữa can thiệp vào thị trường ngoại hối nhằm ngăn đà lao dốc của đồng yen. Nếu kịch bản này xảy ra, những biến động trên thị trường tiền tệ có thể nhanh chóng lan sang nhiều loại tài sản khác.

Vì sao đồng yen rơi xuống đáy gần 40 năm?

Đồng yen hiện giao dịch ở mức thấp nhất kể từ năm 1986 so với đồng USD. Theo các chuyên gia, nguyên nhân trực tiếp đến từ sự thay đổi trong kỳ vọng của thị trường đối với chính sách tiền tệ của Mỹ.

Trong những tuần gần đây, thị trường liên tục điều chỉnh kỳ vọng theo hướng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ duy trì mặt bằng lãi suất cao, thậm chí có thể tiếp tục tăng lãi suất nhằm kiềm chế lạm phát sau "cú sốc" giá dầu từ cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran.

Kỳ vọng này đã thúc đẩy đồng USD phục hồi mạnh, với chỉ số Dollar Index tăng khoảng 3% từ đầu năm sau khi giảm 9% trong năm 2025.

Theo ông Lee Hardman, chuyên gia kinh tế tiền tệ cấp cao tại MUFG, giá năng lượng leo thang do căng thẳng Trung Đông là chất xúc tác mới nhất đẩy đồng yen suy yếu, trong khi lập trường cứng rắn của Fed đối với lạm phát càng củng cố sức mạnh của đồng USD.

Yếu tố cốt lõi nằm ở chênh lệch lãi suất giữa hai nền kinh tế. Dù Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã nâng lãi suất lên 1% vào giữa tháng 6 - mức cao nhất kể từ thập niên 1990 - lãi suất này vẫn thấp hơn nhiều so với mức 3,5-3,75% của Fed. Chênh lệch lớn về lợi suất tiếp tục hút dòng vốn vào Mỹ, hỗ trợ đồng USD và gây thêm áp lực lên đồng yen.

Bên cạnh đó, phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ về việc Tổng thống Donald Trump không thể bãi nhiệm Thống đốc Fed Lisa Cook nếu không có bằng chứng sai phạm cũng được xem là yếu tố củng cố tính độc lập của Fed. Điều này càng làm gia tăng kỳ vọng ngân hàng trung ương Mỹ sẽ tiếp tục ưu tiên kiểm soát lạm phát, qua đó duy trì sức mạnh của đồng USD.

Thực tế, BOJ đã bắt đầu chấm dứt kỷ nguyên lãi suất siêu thấp từ năm 2024 sau khi lạm phát vượt mục tiêu 2%, đảo ngược chính sách nới lỏng kéo dài suốt hai thập kỷ.

Tuy nhiên, tốc độ tăng lãi suất của BOJ vẫn chậm hơn đáng kể so với Fed, khiến khoảng cách lãi suất chưa được thu hẹp. Vì vậy, dù Nhật Bản đã chuyển sang chu kỳ thắt chặt tiền tệ, đồng yen vẫn liên tục mất giá và hiện rơi xuống mức thấp nhất trong gần 40 năm.

Dù BOJ đã nâng lãi suất nhưng đồng yen vẫn chưa thể hồi phục. Ảnh: Reuters.

Những hệ lụy kèm theo

Đồng yen suy yếu đang tạo ra sức ép ngày càng lớn đối với nền kinh tế Nhật Bản. Là quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng và thực phẩm, Nhật Bản phải đối mặt với chi phí nhập khẩu tăng cao khi đồng nội tệ mất giá, kéo theo giá hàng hóa và chi phí sinh hoạt leo thang.

Áp lực này càng nặng nề hơn trong bối cảnh giá dầu thế giới tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông - khu vực cung cấp phần lớn nguồn dầu nhập khẩu của Nhật Bản.

Theo ông Chris Turner, Giám đốc phụ trách thị trường toàn cầu của ING, giới chức Nhật Bản nhiều lần cảnh báo đồng yen yếu đang làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt và trở thành mối quan tâm lớn của cử tri. Nếu đồng yen tiếp tục lao dốc trong khi lạm phát vẫn duy trì ở mức cao, nền kinh tế Nhật Bản sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn.

Trong bối cảnh đó, chính phủ Nhật Bản được cho là có thể tiếp tục can thiệp thị trường ngoại hối bằng cách bán USD hoặc các tài sản định giá bằng USD, bao gồm trái phiếu Kho bạc Mỹ, để mua vào đồng yen.

Hồi cuối tháng 4 và đầu tháng 5, Tokyo từng bán khoảng 70 tỷ USD tài sản nhằm hỗ trợ đồng nội tệ, song hiệu quả chỉ mang tính ngắn hạn do nguyên nhân cốt lõi là chênh lệch lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ vẫn chưa được thu hẹp.

Theo ING, thị trường đang chuẩn bị cho khả năng Nhật Bản sẽ tung ra thêm một đợt can thiệp nếu đồng yen tiếp tục giảm giá. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định biện pháp này chỉ có thể làm chậm đà mất giá trong ngắn hạn, còn xu hướng dài hạn vẫn phụ thuộc chủ yếu vào chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương hai nước.

Vì sao Phố Wall cũng phải "nín thở"?

Điều khiến giới đầu tư toàn cầu lo ngại nhất không phải là sự mất giá của đồng yen, mà là nguy cơ đảo chiều của chiến lược "carry trade" một trong những nguồn vốn quan trọng đã góp phần nâng đỡ thị trường chứng khoán Mỹ trong nhiều năm qua.

Lợi thế của chiến lược này đến từ việc Nhật Bản duy trì lãi suất ở mức rất thấp trong thời gian dài. Các quỹ đầu tư quốc tế có thể vay đồng yen với chi phí rẻ, sau đó chuyển dòng tiền sang những thị trường có lợi suất cao hơn, đặc biệt là chứng khoán Mỹ. Nhờ đó, một lượng vốn lớn liên tục chảy vào Phố Wall.

Thị trường chứng khoán Mỹ vẫn có thể chịu ảnh hưởng bởi sự lao dốc của đồng yen. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, kịch bản này có thể nhanh chóng đảo ngược nếu chính phủ Nhật Bản can thiệp để kéo đồng yen tăng giá, trong khi BOJ tiếp tục nâng lãi suất. Khi chi phí vay tăng lên và đồng yen mạnh trở lại, các nhà đầu tư sẽ buộc phải đóng các vị thế "carry trade", bán tài sản để hoàn trả các khoản vay bằng yen.

Theo ông Karl Schamotta, chiến lược gia trưởng của Corpay, nếu Tokyo triển khai một chiến dịch can thiệp quy mô lớn, đặc biệt có sự phối hợp với Bộ Tài chính Mỹ, làn sóng tất toán các giao dịch "carry trade" có thể diễn ra ồ ạt, kéo theo áp lực bán mạnh trên thị trường chứng khoán Mỹ.

Kịch bản này không phải chỉ mang tính giả định. Tháng 8/2024, sau khi BOJ nâng lãi suất vào tháng trước đó, nhiều nhà đầu tư đã đồng loạt đóng các vị thế "carry trade", góp phần châm ngòi cho đợt bán tháo trên Phố Wall, đặc biệt ở nhóm cổ phiếu công nghệ.

Ngoài chứng khoán, thị trường trái phiếu Mỹ cũng có thể chịu tác động nếu Tokyo lựa chọn bán USD hoặc trái phiếu Kho bạc Mỹ để mua vào đồng yen. Về lý thuyết, động thái này sẽ khiến giá trái phiếu giảm và lợi suất tăng.

Tuy nhiên, theo giới phân tích, tác động trực tiếp nhiều khả năng chỉ ở mức hạn chế. Ông Karl Schamotta cho biết các đợt can thiệp tiền tệ của Nhật Bản thường chỉ có quy mô vài chục tỷ USD, trong khi thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ có giá trị khoảng 29.000 tỷ USD. Vì vậy, lượng tài sản mà Tokyo có thể bán ra khó đủ để tạo ra biến động đáng kể đối với lợi suất trái phiếu Mỹ.

Dù vậy, việc đồng yen rơi xuống mức thấp nhất trong gần 40 năm vẫn được xem là tín hiệu cho thấy thị trường tài chính toàn cầu đang trở nên mong manh hơn trước những "cú sốc" từ chính sách tiền tệ, địa chính trị và giá năng lượng. Trong bối cảnh các giao dịch bằng thuật toán ngày càng phổ biến, biến động trên thị trường ngoại hối có thể nhanh chóng lan sang trái phiếu và chứng khoán chỉ trong thời gian ngắn.

Rủi ro này càng đáng chú ý khi nhiều chuyên gia đã cảnh báo định giá của nhóm cổ phiếu AI và công nghệ tại Mỹ đang ở mức cao, khiến thị trường trở nên nhạy cảm hơn với các cú sốc từ bên ngoài.

Theo ông Karl Schamotta, diễn biến trong nửa đầu năm là minh chứng rõ nét cho sự khó lường của kinh tế toàn cầu. Nếu đầu năm, phần lớn chuyên gia còn dự báo đồng USD sẽ tiếp tục suy yếu và đồng yen phục hồi, thì những biến động địa chính trị và kinh tế sau đó đã khiến các kịch bản này hoàn toàn đảo chiều.