Nhập khẩu tăng mạnh
Theo số liệu từ Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa quý I đạt khoảng 249,5 tỷ USD, tăng hơn 23% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt gần 123 tỷ USD, tăng 19,1%, còn nhập khẩu lên tới 126,6 tỷ USD, tăng mạnh 27%. Chênh lệch tăng trưởng giữa hai chiều đã khiến cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu khoảng 3,6 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm ngoái đang xuất siêu. Nguyên nhân chủ yếu do nhập khẩu tăng mạnh hơn xuất khẩu.
Ở chiều xuất khẩu, khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục đóng vai trò chủ lực khi chiếm gần 90% tổng kim ngạch. Một số nhóm hàng duy trì quy mô lớn như điện tử, máy tính và linh kiện đạt khoảng 16-17 tỷ USD; điện thoại và linh kiện trên 13 tỷ USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khoảng 12 tỷ USD. Các ngành truyền thống như dệt may, giày dép vẫn giữ nhịp tăng trưởng ổn định với kim ngạch lần lượt trên 8 tỷ USD và khoảng 5 tỷ USD.
Nhóm nông sản tiếp tục đóng góp tích cực, song tốc độ tăng không còn đột biến do giá hàng hóa thế giới biến động và áp lực cạnh tranh gia tăng. Điều này khiến tổng kim ngạch xuất khẩu dù tăng nhưng chưa đủ bù đắp mức tăng mạnh của nhập khẩu.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu ghi nhận sự bứt tốc rõ rệt, phản ánh xu hướng phục hồi và mở rộng sản xuất của doanh nghiệp. Các nhóm hàng nhập khẩu lớn chủ yếu tập trung vào tư liệu sản xuất, trong đó máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 28-30 tỷ USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khoảng 20 tỷ USD; điện thoại và linh kiện khoảng 5-6 tỷ USD; vải các loại khoảng 3,5-4 tỷ USD. Nhóm xăng dầu các loại cũng ghi nhận kim ngạch khoảng 2,5-3 tỷ USD trong bối cảnh giá năng lượng thế giới tăng cao.
Việt Nam nhập siêu 3,6 tỷ USD trong 3 tháng đầu năm.
Cơ cấu này cho thấy hơn 90% kim ngạch nhập khẩu là phục vụ sản xuất, không phải tiêu dùng. Đây là đặc điểm quen thuộc của nền kinh tế có độ mở cao và phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
C hưa đáng lo?
Theo đánh giá từ Bộ Công Thương, nhập siêu trong quý I mang tính chu kỳ, thường xuất hiện vào đầu năm khi doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu nguyên vật liệu và máy móc để phục vụ các đơn hàng mới. Trong khi đó, xuất khẩu thường có độ trễ nhất định do phụ thuộc vào tiến độ sản xuất và giao hàng.
Bên cạnh yếu tố chu kỳ, biến động giá nguyên nhiên liệu thế giới cũng là nguyên nhân quan trọng khiến kim ngạch nhập khẩu tăng nhanh. Từ cuối tháng 2, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã khiến giá dầu và nhiều loại nguyên liệu đầu vào tăng mạnh, kéo theo chi phí nhập khẩu của Việt Nam gia tăng. Điều này đặc biệt rõ ở các nhóm hàng năng lượng như xăng dầu, khí hóa lỏng, cũng như các nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghiệp.
Ngoài ra, cấu trúc thương mại của Việt Nam vẫn cho thấy sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu từ một số thị trường chủ chốt như Trung Quốc, Hàn Quốc và ASEAN. Đây là các đối tác cung cấp phần lớn nguyên vật liệu, linh kiện và máy móc cho sản xuất trong nước. Khi nhu cầu sản xuất tăng, nhập khẩu từ các thị trường này cũng tăng tương ứng, kéo theo nhập siêu.
Ông Trần Thanh Hải - Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương - cho biết, nhập siêu quý I chưa đáng ngại, do các ngành hàng, doanh nghiệp gia tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị, vật tư, linh kiện và nguyên liệu về phục vụ hoạt động sản xuất phục vụ nhu cầu sản xuất trong các quý tới. Điển hình như kim ngạch nhập khẩu điện tử, máy tính và linh kiện tăng trên 50% so với cùng kỳ (47,5 tỷ USD), nhập máy móc thiết bị phụ tùng khác tăng 22,6%...
Thực tế, cán cân thương mại của Việt Nam thường biến động theo từng quý, trong đó nhập siêu đầu năm có thể được bù đắp bằng xuất siêu vào các quý sau, khi hàng hóa sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu bắt đầu được xuất khẩu.
Theo giới chuyên gia, diễn biến này cũng đặt ra một số vấn đề cần theo dõi. Áp lực chi phí đầu vào tăng có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt. Nếu nhập siêu kéo dài, áp lực lên tỷ giá, lạm phát và cân đối vĩ mô có thể gia tăng.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều bất ổn, đặc biệt là rủi ro địa chính trị và biến động giá năng lượng, việc duy trì cân bằng giữa tăng trưởng xuất khẩu và kiểm soát nhập khẩu sẽ tiếp tục là thách thức trong điều hành. Về dài hạn, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu vẫn là giải pháp cốt lõi để cải thiện cán cân thương mại một cách bền vững.
