Dòng tiền thiếu minh bạch, doanh nghiệp khó mở cửa tín dụng
Tại hội thảo về quản trị dòng tiền và khơi thông nguồn vốn cho doanh nghiệp diễn ra ngày 3/7 ở Đà Nẵng, ông Lê Thanh Quý Ngọc cho biết ngân hàng không chỉ xem xét tài sản thế chấp mà còn đánh giá phương án kinh doanh, dòng tiền và khả năng trả nợ của doanh nghiệp.
Theo ông, một hạn chế thường gặp ở doanh nghiệp nhỏ và vừa là tiền của công ty và tiền cá nhân chưa được tách bạch. Chủ doanh nghiệp có thể sử dụng tiền công ty cho nhu cầu riêng hoặc đưa tiền cá nhân vào hoạt động kinh doanh nhưng không được ghi nhận đầy đủ.
Ông Lê Thanh Quý Ngọc, quyền Tổng giám đốc VietBank, nhận định, dòng tiền minh bạch là cơ sở để ngân hàng mở rộng cho vay tín chấp.
"Trước đây chúng ta thường nghĩ doanh nghiệp là ta, ta là doanh nghiệp. Tiền doanh nghiệp ta xài, tiền ta doanh nghiệp xài. Khi lên báo cáo tài chính, dòng tiền sẽ rất rối và ngân hàng không biết thực sự doanh nghiệp đang ở đâu", ông Ngọc nói.
Tình trạng này khiến báo cáo tài chính không phản ánh chính xác hoạt động kinh doanh. Ngân hàng vì thế khó xác định doanh thu thực tế, khả năng trả nợ và mức độ an toàn của khoản vay.
Theo quyền Tổng giám đốc VietBank, doanh nghiệp muốn vay dựa trên uy tín thì uy tín phải được thể hiện bằng dữ liệu. Các khoản thu, chi và thanh toán công nợ qua tài khoản ngân hàng chính là "dấu vết số" giúp tổ chức tín dụng đánh giá dòng tiền.
Nhu cầu vốn và bài toán quản trị dòng tiền thu hút sự chú ý tại hội thảo.
Doanh nghiệp cũng cần lựa chọn thời hạn vay phù hợp với chu kỳ kinh doanh. Có trường hợp vòng quay vốn chỉ khoảng ba tháng nhưng doanh nghiệp đề nghị vay sáu tháng hoặc một năm để chủ động nguồn tiền. Kỳ hạn vay dài hơn nhu cầu thực tế có thể làm tăng chi phí lãi vay và gây khó khăn trong quản trị vốn.
Ông Ngọc cho rằng ngân hàng có thể cho vay không có tài sản bảo đảm nếu doanh nghiệp chứng minh được dòng tiền ổn định, hoạt động kinh doanh hiệu quả và khả năng trả nợ rõ ràng.
Có đơn hàng nhưng vẫn thiếu tiền sản xuất
Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên, cho biết nhiều doanh nghiệp đã tìm được khách hàng, ký hợp đồng, chuẩn bị máy móc và nhân lực nhưng vẫn thiếu vốn mua nguyên liệu, trả lương và triển khai đơn hàng.
"Doanh nghiệp có đơn hàng, có năng lực sản xuất, có thị trường tiêu thụ nhưng vẫn gặp khó trong tiếp cận vốn", ông Quang nói.
Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI Miền Trung - Tây Nguyên, chia sẻ, duy trì dòng tiền ổn định đang là bài toán lớn của cộng đồng doanh nghiệp.
Khảo sát của VCCI tại khu vực miền Trung, trọng tâm là Đà Nẵng, cho thấy 62,4% doanh nghiệp hội viên ghi nhận doanh thu tăng nhẹ hoặc duy trì ổn định trong nửa đầu năm 2026.
Tuy nhiên, mức tăng doanh thu chưa đủ bù sức ép chi phí. Có 68% doanh nghiệp chịu tác động từ giá đầu vào, vận chuyển, logistics và chi phí tài chính; 56% cho biết biên lợi nhuận đang ở mức thấp. Một số doanh nghiệp dệt may, da giày và thủy sản phải thu hẹp quy mô để hạn chế thua lỗ.
Cứ khoảng bốn doanh nghiệp được khảo sát thì có một đơn vị chưa được đáp ứng đủ nhu cầu tín dụng. Theo VCCI, 75,5% doanh nghiệp cho rằng khó vay nếu không có tài sản thế chấp.
Nhiều doanh nghiệp nhỏ hoạt động dựa trên đơn hàng, hợp đồng kinh tế hoặc máy móc thuê nên không có nhiều tài sản đủ điều kiện bảo đảm khoản vay. Khoảng 45% doanh nghiệp cũng đánh giá thủ tục vay vốn còn là trở ngại.
Ông Hồ Anh Tuân, Phó giám đốc VCCI chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên, cho rằng doanh nghiệp thường cần vốn nhanh để nắm bắt cơ hội kinh doanh. Nếu thời gian thẩm định kéo dài, cơ hội có thể trôi qua trước khi khoản vay được giải ngân.
Dù vậy, năng lực quản trị dòng tiền của nhiều doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Việc quản lý công nợ, hàng tồn kho và lập kế hoạch tài chính theo tháng, quý chưa bài bản. Nhiều khoản thu, chi được thực hiện bằng tiền mặt, thiếu hóa đơn hoặc không đi qua tài khoản ngân hàng, khiến doanh nghiệp khó chứng minh năng lực tài chính.
Ông Dương Quốc Anh, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cho rằng cho vay theo dòng tiền cần dựa trên dữ liệu tài chính rõ ràng.
Ông Dương Quốc Anh, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cho rằng ngân hàng cần hiểu năng lực quản trị, phương án kinh doanh và dòng tiền của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cũng phải chủ động cung cấp thông tin để cán bộ tín dụng có đủ cơ sở thẩm định.
VCCI chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên đề xuất các ngân hàng giảm dần sự phụ thuộc vào tài sản thế chấp, tăng đánh giá dựa trên dòng tiền, lịch sử giao dịch và hợp đồng kinh tế. Quy trình, điều kiện và thời gian xử lý hồ sơ cũng cần được công khai, đơn giản hóa.
Về phía doanh nghiệp, việc tách bạch tài chính cá nhân với công ty, hạn chế thanh toán tiền mặt và lập kế hoạch dòng tiền được xem là những yêu cầu quan trọng. Khi dữ liệu tài chính rõ ràng, ngân hàng mới có thêm cơ sở mở rộng cho vay tín chấp.
